🙋🏻‍♂️ शब्दांची जात: सर्वनाम (Pronoun)

सर्वनामाची व्याख्या: नामाची पुनरावृत्ती (Repetition of Noun) टाळण्यासाठी, नामाच्या ऐवजी वापरल्या जाणाऱ्या शब्दाला सर्वनाम (Pronoun) म्हणतात.

उदाहरणार्थ:

राम शाळेत गेला. रामने अभ्यास केला. राम हुशार आहे. (नामाची पुनरावृत्ती कंटाळवाणी आहे.)

राम शाळेत गेला. त्याने अभ्यास केला. तो हुशार आहे. (येथे 'त्याने' आणि 'तो' हे 'राम' या नामाऐवजी वापरले गेले, म्हणून ती सर्वनामे आहेत.)

💡 सर्वनामाचे वैशिष्ट्य: सर्वनाम ज्या नामासाठी वापरले जाते, त्या नामाला पूर्वरंग (Antecedent) असे म्हणतात. सर्वनाम हे पूर्वांगाच्या लिंग व वचनानुसार बदलते.

📝 मराठीतील मूळ सर्वनामे (Original Pronouns in Marathi)

मराठी भाषेत एकूण ९ मूळ सर्वनामे आहेत, जी खालीलप्रमाणे:

मी (I)

तू (You - Singular)

तो / ती / ते (He / She / It)

हा / ही / हे (This / These)

जो / जी / जे (Who / Which)

कोण (Who / What)

काय (What)

आपण (We / You / Self)

स्वतः (Self)

✨ सर्वनामाचे मुख्य प्रकार (Main Types of Pronouns)

सर्वनामाचे मुख्यत्वे सहा प्रकार पडतात:

1. पुरुषवाचक सर्वनाम (Personal Pronoun)

वाक्य बोलणाऱ्या, ज्याच्याशी बोलले जात आहे अशा व्यक्तीचा, किंवा ज्यांच्याबद्दल बोलले जात आहे अशा व्यक्तींचा बोध करून देणाऱ्या सर्वनामांना पुरुषवाचक सर्वनाम म्हणतात.

प्रकार	व्याख्या	उदाहरणे
प्रथम पुरुषवाचक	बोलणारी व्यक्ती स्वतःसाठी वापरते.	मी (एकवचन), आम्ही (अनेकवचन)
द्वितीय पुरुषवाचक	ज्याच्याशी बोलले जात आहे, त्याच्यासाठी वापरले जाते.	तू (एकवचन), तुम्ही (अनेकवचन)
तृतीय पुरुषवाचक	ज्याच्याबद्दल बोलले जात आहे, त्याच्यासाठी वापरले जाते.	तो, ती, ते (एकवचन), ते, त्या, ती (अनेकवचन)

2. दर्शक सर्वनाम (Demonstrative Pronoun)

जवळची किंवा दूरची वस्तू, व्यक्ती किंवा ठिकाण दर्शविण्यासाठी (दाखविण्यासाठी) वापरल्या जाणाऱ्या सर्वनामांना दर्शक सर्वनाम म्हणतात.

जवळची वस्तू: हा, ही, हे

उदा: हा माझा पेन आहे.

दूरची वस्तू: तो, ती, ते

उदा: तो डोंगर उंच आहे.

3. संबंधी सर्वनाम (Relative Pronoun)

वाक्यातील पुढील गोष्टींचा संबंध दर्शविणाऱ्या सर्वनामांना संबंधी सर्वनाम म्हणतात. ही सर्वनामे गौणवाक्य आणि मुख्यवाक्य यांना जोडतात.

उदाहरणे: जो, जी, जे

उदा: जो अभ्यास करेल, तो पास होईल.

4. प्रश्नार्थक सर्वनाम (Interrogative Pronoun)

ज्या सर्वनामांचा उपयोग प्रश्न विचारण्यासाठी केला जातो, त्यांना प्रश्नार्थक सर्वनाम म्हणतात.

उदाहरणे: कोण, काय

उदा: तुम्हाला काय हवे आहे? बाहेर कोण उभे आहे?

5. सामान्य/अनिश्चित सर्वनाम (Indefinite/Non-Specific Pronoun)

जेव्हा कोण आणि काय ही सर्वनामे वाक्यात प्रश्न विचारण्यासाठी न वापरता, ती कोणत्याही निश्चित नामाचा बोध करून देत नाहीत, तेव्हा त्यांना सामान्य/अनिश्चित सर्वनाम म्हणतात.

उदाहरणे: कोण, काय, कोणी

उदा: दरवाज्यावर कोणी आले आहे. (कोणी म्हणजे नक्की कोण हे निश्चित नाही.)

उदा: त्याच्या बोलण्यात काही अर्थ नव्हता.

6. आत्मवाचक सर्वनाम (Reflexive Pronoun)

जी सर्वनामे कर्ता आणि कर्म एकच आहे, असे दर्शविण्यासाठी वापरली जातात किंवा जी स्वतः (Self) या अर्थाने येतात, त्यांना आत्मवाचक सर्वनाम म्हणतात.

उदाहरणे: स्वतः, आपण (जेव्हा 'आपण' म्हणजे 'स्वतः' असा अर्थ असतो)

उदा: मी स्वतः काम करेन.

उदा: त्याने आपणहून कबूल केले.

सर्वनामाचे मुख्यत्वे सहा प्रकार पडतात:

सर्वनामांमुळे भाषेला सहजता येते आणि नामाची पुनरावृत्ती टळते. सर्वनामाचे हे प्रकार नामाच्या विविध भूमिका समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे आहेत.