ParikshaNiti
नद्याकाठावरील शहरे व संगम
शहरे आणि संगम स्थळे. 1/1/2026
🏙️ नद्याकाठावरील शहरे व संगम
Cities on River Banks & Confluences
Figure: महाराष्ट्रातील प्रमुख संगम स्थळे आणि शहरे
१. प्रमुख संगम स्थळे (River Confluences)
V.IMP
दोन नद्यांचा संगम जेथे होतो, ती ठिकाणे धार्मिक आणि भौगोलिकदृष्ट्या महत्त्वाची असतात. MPSC मध्ये 'जोड्या जुळवा' साठी हे हमखास विचारले जाते.
| नद्यांचा संगम (Rivers) | ठिकाण (Place) | जिल्हा (District) |
|---|---|---|
| कृष्णा + कोयना | कराड (प्रीतिसंगम) | सातारा |
| कृष्णा + पंचगंगा | नरसोबाची वाडी | कोल्हापूर |
| कृष्णा + वेण्णा | माहुली | सातारा |
| गोदावरी + प्रवरा | टोका | अहमदनगर (नेवासा) |
| तापी + पूर्णा | चांगदेव | जळगाव |
| मुळा + मुठा | पुणे | पुणे |
| प्रवरा + मुळा | संगमनेर | अहमदनगर |
| वर्धा + वैनगंगा | चपराळा (प्राणहिता) | गडचिरोली |
| मांजरा + गोदावरी | कुंडलवाडी | नांदेड |
२. नद्यांकाठावरील प्रमुख शहरे (Cities on Banks)
🌊 गोदावरी नदी
नाशिक, कोपरगाव, पैठण, गंगाखेड, नांदेड, राक्षसभुवन.
🌊 कृष्णा नदी
वाई, कराड, सांगली, औदुंबर, मिरज.
🌊 भीमा (चंद्रभागा)
राजगुरुनगर, पंढरपूर (चंद्रभागा म्हणून ओळखली जाते).
🌊 पंचगंगा नदी
कोल्हापूर, इचलकरंजी.
🌊 तापी नदी
भुसावळ, सारंगखेडा.
🌊 इतर महत्त्वाच्या नद्या
- मुळा-मुठा: पुणे
- इरई: चंद्रपूर
- धाम: पवनार (वर्धा)
- कन्हान: कामठी (नागपूर)
- पांझरा: धुळे
- सीना: अहमदनगर
- बिंदुसरा: बीड
- पाताळगंगा: खोपोली
- गाढी: पनवेल
३. काही विशेष माहिती (Key Facts)
- देहू आणि आळंदी: ही पवित्र तीर्थक्षेत्रे 'इंद्रायणी' नदीकाठी वसलेली आहेत.
- जेजुरी: हे प्रसिद्ध ठिकाण 'कऱ्हा' नदीकाठी आहे.
- मोरगाव (अष्टविनायक): हे सुद्धा 'कऱ्हा' नदीकाठी आहे.
- श्री क्षेत्र गाणगापूर: (कर्नाटक सीमेजवळ) भीमा आणि अमरजा नद्यांच्या संगमावर आहे.
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup