वने आणि उद्याने (Forests & Parks)

Forests and National Parks of Maharashtra

Figure: महाराष्ट्रातील प्रमुख वने आणि उद्याने

📊 वन संपत्ती: महाराष्ट्रात गडचिरोली जिल्ह्यात सर्वाधिक वने आहेत, तर लातूर जिल्ह्यात सर्वात कमी वने आहेत.

१. वनांचे प्रमुख प्रकार (Types of Forests)

उष्णकटिबंधीय सदाहरित वने (Evergreen):
📍 ठिकाण: जास्त पावसाचा प्रदेश (कोकण, महाबळेश्वर, आंबोली).
🌳 वृक्ष: जांभूळ, अंजनी, फणस. (पाने नेहमी हिरवी राहतात).
आर्द्र पानझडी वने (Moist Deciduous):
📍 ठिकाण: विदर्भ (चंद्रपूर, गडचिरोली).
🌳 वृक्ष: सागवान (Teak) - आर्थिकदृष्ट्या सर्वात महत्त्वाचे.
काटेरी वने (Thorn Forests):
📍 ठिकाण: पर्जन्यछायेचा प्रदेश (नगर, सोलापूर).
🌳 वृक्ष: बाभुळ, बोर, निवडुंग.

२. राष्ट्रीय उद्याने (National Parks) एकूण ६

(टेबल स्क्रोल करा ↔️)

नाव (Name)	जिल्हा (District)	वैशिष्ट्य (Speciality)
ताडोबा-अंधारी	चंद्रपूर	महाराष्ट्रातील पहिले व सर्वात मोठे उद्यान. (वाघ).
संजय गांधी	मुंबई उपनगर / ठाणे	शहराच्या हद्दीत असणारे जगभरातील एकमेव उद्यान. (बोरिवली).
नवेगाव बांध	गोंदिया	तलावांचा जिल्हा, पक्षांसाठी प्रसिद्ध.
पेंच (पंडित नेहरू)	नागपूर	मोगली लँड (Jungle Book) म्हणून ओळखले जाते.
गुगामल (मेळघाट)	अमरावती	व्याघ्र प्रकल्पासाठी प्रसिद्ध (सातपुडा पर्वत).
चांदोली	सांगली, सातारा, कोल्हापूर, रत्नागिरी	वारणा नदी व धरण परिसर (सर्वात नवीन उद्यान - २००४).

३. प्रमुख अभयारण्ये (Sanctuaries) महत्त्वाचे

राधानगरी (दाजीपूर): कोल्हापूर. (महाराष्ट्रातील पहिले अभयारण्य). प्रसिद्ध: गवा (Bison).
भीमाशंकर: पुणे/ठाणे. प्रसिद्ध: शेकरू (Giant Squirrel) - महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी.
माळढोक: सोलापूर/नगर. प्रसिद्ध: माळढोक पक्षी. (क्षेत्रफळाने सर्वात मोठे).
देऊळगाव-रेहकुरी: अहमदनगर. प्रसिद्ध: काळवीट (Blackbuck).
सागरेश्वर: सांगली. (मानवनिर्मित अभयारण्य).
जायकवाडी: छत्रपती संभाजीनगर. (पक्षी अभयारण्य).

🌳 वने आणि उद्याने (Forests & Parks)