ParikshaNiti
ऊर्जा प्रकल्प (Power Projects)
औष्णिक, जलविद्युत आणि अणुविद्युत प्रकल्प. 1/2/2026
⚡ ऊर्जा प्रकल्प (Power Projects)
औष्णिक • जलविद्युत • अणुविद्युत
Figure: महाराष्ट्रातील प्रमुख ऊर्जा प्रकल्प
🏢 महानिर्मिती (Mahagenco): महाराष्ट्र राज्य वीज निर्मिती कंपनी ही वीज निर्मितीसाठी जबाबदार आहे. महाराष्ट्रात सर्वाधिक वीज 'औष्णिक' (Thermal) मार्गाने तयार होते.
१. औष्णिक विद्युत (Thermal Power)
कोळसा आधारित
- इंधन: दगडी कोळसा (Coal).
- वितरण: विदर्भात कोळशाचे साठे असल्याने सर्वाधिक औष्णिक प्रकल्प विदर्भात आहेत.
| प्रकल्प (Project) | जिल्हा (District) | विशेष |
|---|---|---|
| चंद्रपूर (सर्वात मोठा) | चंद्रपूर | सुपर थर्मल पॉवर स्टेशन |
| कोराडी & खापरखेडा | नागपूर | विदर्भातील प्रमुख |
| दीपनगर (भुसावळ) | जळगाव | फेकरी औष्णिक केंद्र |
| पारस | अकोला | - |
| परळी (वैजनाथ) | बीड | मराठवाडा |
| एकलहरे | नाशिक | (सध्या उत्पादन कमी) |
| तुर्भे (ट्रॉम्बे) | मुंबई | टाटा पॉवर (खाजगी) |
२. जलविद्युत प्रकल्प (Hydroelectric)
Eco-friendly
- कोयना प्रकल्प: याला 'महाराष्ट्राची भाग्यलक्ष्मी' (Lifeline of Maharashtra) म्हणतात. हा सर्वात मोठा जलविद्युत प्रकल्प आहे (सातारा जिल्हा).
- अवर्षण प्रवण क्षेत्र: जायकवाडी आणि उजनी हे प्रामुख्याने सिंचनासाठी असले तरी तेथे वीज निर्मिती होते.
| प्रकल्प | जिल्हा | नदी |
|---|---|---|
| कोयना | सातारा | कोयना |
| जायकवाडी | छ. संभाजीनगर | गोदावरी |
| भाटघर | पुणे | वेळवंडी (नीरा) |
| भंडारदरा | अहमदनगर | प्रवरा |
| वैतरणा | नाशिक/पालघर | वैतरणा |
| तिल्लारी | कोल्हापूर | तिल्लारी |
३. अणुविद्युत प्रकल्प (Nuclear Power)
अणुऊर्जा
- तारापूर (पालघर):
- भारतातील पहिले अणुविद्युत केंद्र (१९६९).
- अमेरिकेच्या सहकार्याने स्थापना.
- जैतापूर (रत्नागिरी):
- प्रस्तावित प्रकल्प (माडबन गाव).
- फ्रान्स (Areva कंपनी) च्या सहकार्याने.
- हा जगातील सर्वात मोठ्या प्रकल्पांपैकी एक असेल (वादग्रस्त प्रकल्प).
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup