ParikshaNiti
लोकसंख्या २०११ (Population)
लोकसंख्या, घनता, साक्षरता, लिंगगुणोत्तर 1/2/2026
👥 लोकसंख्या २०११ (Population)
महाराष्ट्र vs भारत: तुलनात्मक अभ्यास
Figure: महाराष्ट्रातील लोकसंख्येची घनता (२०११)
📌 संदर्भ: हे सर्व आकडे २०११ च्या जनगणनेनुसार आहेत. २०२१ ची जनगणना अद्याप पूर्ण झालेली नाही.
१. तुलनात्मक तक्ता (Maharashtra vs India)
(महत्त्वाचे आकडे लक्षात ठेवा)
| घटक (Parameter) | महाराष्ट्र (MH) | भारत (India) |
|---|---|---|
| एकूण लोकसंख्या | ११.२४ कोटी (भारताच्या ९.२८%) |
१२१ कोटी |
| दशवार्षिक वाढ (Decadal Growth) |
१५.९९% | १७.६४% |
| घनता (Density / sq.km) |
३६५ | ३८२ |
| लिंगगुणोत्तर (Sex Ratio) |
९२९ 📉 | ९४३ |
| बाल लिंगगुणोत्तर (0-6 वयोगट) |
८९४ 📉 | ९१९ |
| साक्षरता (Literacy) |
८२.३४% 📈 | ७२.९८% |
२. महाराष्ट्रातील जिल्हानिहाय क्रमवारी
🏠 घनता (Density):
- सर्वाधिक: मुंबई उपनगर (२०,९८०) > मुंबई शहर > ठाणे.
- सर्वात कमी: गडचिरोली (७४) < सिंधुदुर्ग < चंद्रपूर.
👩🦰 लिंगगुणोत्तर (Sex Ratio):
- सर्वाधिक: रत्नागिरी (११२२) > सिंधुदुर्ग (१०३६).
*(येथे पुरुष कामासाठी स्थलांतरित झाल्यामुळे स्त्रियांचे प्रमाण जास्त आहे)* - सर्वात कमी: मुंबई शहर (८३२) < मुंबई उपनगर < ठाणे.
📖 साक्षरता (Literacy):
- सर्वाधिक: मुंबई उपनगर (८९.९%) > मुंबई शहर > नागपूर.
- सर्वात कमी: नंदुरबार (६४.४%) < जालना < धुळे.
३. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points)
- लोकसंख्येत महाराष्ट्राचा भारतात दुसरा (2nd) क्रमांक लागतो (उत्तर प्रदेश नंतर).
- ठाणे (२०११): २०११ मध्ये ठाणे हा भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्येचा जिल्हा होता ( Palghar वेगळा होण्यापूर्वी).
- महाराष्ट्राचे नागरीकरण (Urbanization): ४५.२३%.
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup