लोकसंख्या एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी कायमची किंवा तात्पुरती वास्तव्यासाठी जाणे म्हणजे स्थलांतर होय.

• प्रमुख कारणे:
  • विवाह (Marriage): महिलांच्या स्थलांतराचे मुख्य कारण.
  • रोजगार (Employment): पुरुषांच्या स्थलांतराचे मुख्य कारण.
  • शिक्षण (Education): शहरी भागात विद्यार्थ्यांचे स्थलांतर.
• महाराष्ट्राचे स्थान: भारतात सर्वाधिक आंतरराज्यीय स्थलांतरित लोक (In-migrants) महाराष्ट्रात येतात (विशेषतः यूपी, बिहार, कर्नाटक मधून).

राज्यांची क्रमवारी (टक्केवारीनुसार):
१. गोवा (६२.२%)
२. मिझोरम
३. तामिळनाडू
४. केरळ
५. महाराष्ट्र (४५.२३%)

• सर्वाधिक नागरीकरण (Most Urbanized):
  1. मुंबई शहर (१००%)
  2. मुंबई उपनगर (१००%)
  3. ठाणे (७६.९%)
  4. नागपूर (६८.३%)
  5. पुणे (६०.९%)
• सर्वात कमी नागरीकरण (Least Urbanized):
  1. गडचिरोली (११%) Lowest
  2. सिंधुदुर्ग (१२.६%)
  3. हिंगोली (१५.२%)

• २०११ च्या जनगणनेनुसार, महाराष्ट्रात एकूण ३५ महानगरपालिका (Municipal Corporations) नाहीत, तर २७ होत्या (आता २९ झाल्या आहेत - जालना व इचलकरंजी नवीन).
• नागरीकरणामुळे झोपडपट्टी (Slums) समस्या वाढली आहे. धारावी (मुंबई) ही आशियातील सर्वात मोठ्या झोपडपट्ट्यांपैकी एक आहे.
• स्थलांतराचे Pull Factors (ओढणारे घटक): शहरांमधील रोजगार, चांगले राहणीमान.
• स्थलांतराचे Push Factors (ढकलणारे घटक): ग्रामीण भागातील बेरोजगारी, दुष्काळ.