📍 स्थान व निर्मिती

स्थान: हिमालयाच्या दक्षिणेस आणि द्वीपकल्पीय पठाराच्या उत्तरेस.

निर्मिती: सिंधू, गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा या नद्या व त्यांच्या उपनद्यांनी वाहून आणलेल्या गाळाच्या संचयनातून.

१. पंजाब-हरियाणा मैदान (Punjab Plains)

• सिंधू व तिच्या उपनद्यांनी (झेलम, चिनाब, रावी, बियास, सतलज) बनलेले.
• येथे दोन नद्यांमधील प्रदेशाला ' दुआब ' (Doab) म्हणतात.
• हा भाग 'भारताचे गव्हाचे कोठार' म्हणून ओळखला जातो.

२. राजस्थानचे मैदान (Rajasthan Plain)

• अरवलीच्या पश्चिमेस.
• मरुस्थली: वाळवंटी भाग.
• बागर: निम-वाळवंटी भाग.
• येथे 'सांबर' हे खऱ्या पाण्याचे सरोवर आहे.

३. गंगा मैदान (Ganga Plain)

• सर्वात विस्तीर्ण भाग (दिल्ली ते कोलकाता).
• विस्तार: उत्तर प्रदेश, बिहार, पश्चिम बंगाल.
• गहू, तांदूळ, ऊस आणि ताग उत्पादनासाठी प्रसिद्ध.

४. ब्रह्मपुत्रा मैदान (Brahmaputra Plain)

• प्रामुख्याने आसाममध्ये विस्तार (धुबरी ते सदिया).
• हा भाग अरुंद आहे (सुमारे ८० किमी).
• येथे 'माजुली' हे जगातील सर्वात मोठे नदीपात्र बेट आहे.

• अन्नधान्याचे भांडार: भारताची ४०% लोकसंख्या येथे राहते.
• सपाट जमीन: रेल्वे आणि रस्त्यांचे जाळे विकसित करण्यास सोपे.
• सांस्कृतिक: हडप्पा, वैदिक संस्कृतींचा विकास याच नद्यांच्या काठी झाला.