खनिजे आणि उद्योग (Smart Notes)

प्रमुख खनिजे आणि उद्योग

(Minerals and Industries of India)

        महत्त्वाचे: भारताचे खनिज कोठार (Mineral Heart of India) म्हणून 'छोटा नागपूरचे पठार' ओळखले जाते. (झारखंड, ओडिशा, छत्तीसगड, पश्चिम बंगाल).
    

अ) प्रमुख खनिजे (Minerals)

१. लोहखनिज (Iron Ore) पायाभूत खनिज

२. दगडी कोळसा (Coal) काळे सोने

प्रकार: अँथ्रासाईट (९०% कार्बन), बिट्युमिनस (भारतात सर्वाधिक ८०%), लिग्नाइट.
प्रमुख क्षेत्र: छोटा नागपूर पठार आणि गोदावरी-महानदी खोरे (गोंडवाना कोळसा).
प्रमुख राज्ये: झारखंड (झरिया, बोकारो), ओडिशा (ताल्चेर), छत्तीसगड (कोरबा).

३. बॉक्साईट (Bauxite) अ‍ॅल्युमिनियम

४. मॅंगनीज (Manganese)

इतर महत्त्वाची खनिजे:

ब) प्रमुख उद्योग (Major Industries)

१. लोह-पोलाद उद्योग (Iron & Steel)

भारतातील पहिला कारखाना: १९०७ (TISCO - जमशेदपूर).

२. सुती कापड उद्योग (Cotton Textile)

३. साखर उद्योग (Sugar Industry)

सुती कापडानंतर दुसरा सर्वात मोठा कृषी आधारित उद्योग.
प्रमुख राज्ये: उत्तर प्रदेश (सर्वाधिक ऊस) आणि महाराष्ट्र (सर्वाधिक साखर कारखाने व उत्पादन).
साखरेचे कोठार: क्युबा (जगात), उत्तर प्रदेश (भारतात).