ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti
Homeभाग २: भारताचा भूगोल4. इतर महत्त्वाचे घटक

भारताची लोकसंख्या - २०११

o भारताची लोकसंख्या (२०११). 1/6/2026
भारताची लोकसंख्या २०११ (Smart Notes)

भारताची लोकसंख्या - २०११

(15th Census of India)

"घोषवाक्य: आपली जनगणना, आपले भविष्य (Our Census, Our Future)"
१२१.०८ कोटी एकूण लोकसंख्या
१७.७% दशवार्षिक वाढ
३८२ घनता (Density)
९४३ लिंगगुणोत्तर
७३% साक्षरता
१. लोकसंख्या (Population)

जगाच्या एकूण क्षेत्रफळापैकी भारताकडे २.४% भूभाग आहे, मात्र जगाच्या लोकसंख्येपैकी १७.५% लोक भारतात राहतात.

सर्वाधिक लोकसंख्या (राज्य) सर्वात कमी लोकसंख्या (राज्य)
1. उत्तर प्रदेश (सुमारे २० कोटी) 1. सिक्कीम (सुमारे ६ लाख)
2. महाराष्ट्र (११.२४ कोटी) 2. मिझोरम
3. बिहार 3. अरुणाचल प्रदेश
Note: ठाणे (महाराष्ट्र) हा २०११ मध्ये देशातील सर्वाधिक लोकसंख्येचा जिल्हा होता.
२. जनघनता (Density)

प्रति चौरस किलोमीटरमध्ये राहणाऱ्या लोकांची संख्या. (भारत: ३८२).

क्रम राज्य (सर्वाधिक) घनता राज्य (सर्वात कमी) घनता
1 बिहार ११०६ अरुणाचल प्रदेश १७
2 पश्चिम बंगाल १०२८ मिझोरम ५२
3 केरळ ८६० सिक्कीम ८६

• केंद्रशासित प्रदेशात दिल्ली (११,३२०) ची घनता सर्वाधिक आहे.

३. लिंगगुणोत्तर (Sex Ratio)

दर १००० पुरुषांमागे स्त्रियांची संख्या. (भारत: ९४३).

सर्वाधिक (Best) सर्वात कमी (Worst)
1. केरळ (१०८४) 1. हरियाणा (८७९)
2. तमिळनाडू (९९६) 2. जम्मू-काश्मीर (८८९)
3. आंध्र प्रदेश (९९३) 3. सिक्कीम (८९०)
बाल लिंगगुणोत्तर (०-६ वर्षे): हे प्रमाण ९२७ (२००१) वरून घसरून ९१९ (२०११) झाले आहे, जी चिंतेची बाब आहे. यात हरियाणा (८३४) तळाशी आहे.
४. साक्षरता (Literacy Rate)

व्याख्या: वयाची ७ वर्षे पूर्ण झालेली आणि कोणत्याही एका भाषेत वाचता-लिहिता येणारी व्यक्ती.

  • एकूण साक्षरता: ७३.००%
  • पुरुष साक्षरता: ८०.९%
  • स्त्री साक्षरता: ६४.६%
सर्वाधिक साक्षर राज्य सर्वात कमी साक्षर राज्य
1. केरळ (९४%) 1. बिहार (६१.८%)
2. मिझोरम (९१.३%) 2. अरुणाचल प्रदेश (६५.४%)
3. गोवा (८८.७%) 3. राजस्थान (६६.१%)
💡 महत्त्वाचे Exam Points
  • नकारात्मक वाढ (Negative Growth): २०११ मध्ये नागालँड (-०.६%) या एकमेव राज्यात लोकसंख्या वाढीचा दर 'ऋण' (कमी झाला) होता.
  • अनुसूचित जाती (SC): पंजाबमध्ये लोकसंख्येच्या प्रमाणात सर्वाधिक (३१.९%).
  • अनुसूचित जमाती (ST): मिझोरममध्ये लोकसंख्येच्या प्रमाणात सर्वाधिक (९४.४%).
  • भारतात जनगणना दर १० वर्षांनी होते. (पहिली: १८७२, नियमित: १८८१ पासून).
Quick Revision Notes for MPSC / UPSC
Indian Demography (Census 2011)

Premium Resources

Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation