ParikshaNiti
भारताची लोकसंख्या - २०११
o भारताची लोकसंख्या (२०११). 1/6/2026
भारताची लोकसंख्या - २०११
(15th Census of India)
"घोषवाक्य: आपली जनगणना, आपले भविष्य (Our Census, Our Future)"
१२१.०८ कोटी
एकूण लोकसंख्या
१७.७%
दशवार्षिक वाढ
३८२
घनता (Density)
९४३
लिंगगुणोत्तर
७३%
साक्षरता
१. लोकसंख्या (Population)
जगाच्या एकूण क्षेत्रफळापैकी भारताकडे २.४% भूभाग आहे, मात्र जगाच्या लोकसंख्येपैकी १७.५% लोक भारतात राहतात.
| सर्वाधिक लोकसंख्या (राज्य) | सर्वात कमी लोकसंख्या (राज्य) |
|---|---|
| 1. उत्तर प्रदेश (सुमारे २० कोटी) | 1. सिक्कीम (सुमारे ६ लाख) |
| 2. महाराष्ट्र (११.२४ कोटी) | 2. मिझोरम |
| 3. बिहार | 3. अरुणाचल प्रदेश |
Note: ठाणे (महाराष्ट्र) हा २०११ मध्ये देशातील सर्वाधिक लोकसंख्येचा जिल्हा होता.
२. जनघनता (Density)
प्रति चौरस किलोमीटरमध्ये राहणाऱ्या लोकांची संख्या. (भारत: ३८२).
| क्रम | राज्य (सर्वाधिक) | घनता | राज्य (सर्वात कमी) | घनता |
|---|---|---|---|---|
| 1 | बिहार | ११०६ | अरुणाचल प्रदेश | १७ |
| 2 | पश्चिम बंगाल | १०२८ | मिझोरम | ५२ |
| 3 | केरळ | ८६० | सिक्कीम | ८६ |
• केंद्रशासित प्रदेशात दिल्ली (११,३२०) ची घनता सर्वाधिक आहे.
३. लिंगगुणोत्तर (Sex Ratio)
दर १००० पुरुषांमागे स्त्रियांची संख्या. (भारत: ९४३).
| सर्वाधिक (Best) | सर्वात कमी (Worst) |
|---|---|
| 1. केरळ (१०८४) | 1. हरियाणा (८७९) |
| 2. तमिळनाडू (९९६) | 2. जम्मू-काश्मीर (८८९) |
| 3. आंध्र प्रदेश (९९३) | 3. सिक्कीम (८९०) |
बाल लिंगगुणोत्तर (०-६ वर्षे): हे प्रमाण ९२७ (२००१) वरून घसरून ९१९ (२०११) झाले आहे, जी चिंतेची बाब आहे. यात हरियाणा (८३४) तळाशी आहे.
४. साक्षरता (Literacy Rate)
व्याख्या: वयाची ७ वर्षे पूर्ण झालेली आणि कोणत्याही एका भाषेत वाचता-लिहिता येणारी व्यक्ती.
- एकूण साक्षरता: ७३.००%
- पुरुष साक्षरता: ८०.९%
- स्त्री साक्षरता: ६४.६%
| सर्वाधिक साक्षर राज्य | सर्वात कमी साक्षर राज्य |
|---|---|
| 1. केरळ (९४%) | 1. बिहार (६१.८%) |
| 2. मिझोरम (९१.३%) | 2. अरुणाचल प्रदेश (६५.४%) |
| 3. गोवा (८८.७%) | 3. राजस्थान (६६.१%) |
💡 महत्त्वाचे Exam Points
- नकारात्मक वाढ (Negative Growth): २०११ मध्ये नागालँड (-०.६%) या एकमेव राज्यात लोकसंख्या वाढीचा दर 'ऋण' (कमी झाला) होता.
- अनुसूचित जाती (SC): पंजाबमध्ये लोकसंख्येच्या प्रमाणात सर्वाधिक (३१.९%).
- अनुसूचित जमाती (ST): मिझोरममध्ये लोकसंख्येच्या प्रमाणात सर्वाधिक (९४.४%).
- भारतात जनगणना दर १० वर्षांनी होते. (पहिली: १८७२, नियमित: १८८१ पासून).
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup