जलावरण (Hydrosphere)

Figure 1.1: Diagram Name

७१% पृथ्वीचा पाण्याने व्यापलेला भाग

९७% खारे पाणी (महासागर)

पृथ्वीवरील उपलब्ध पाण्यापैकी केवळ ३% पाणी गोड (Freshwater) आहे, त्यातील बहुतांश पाणी बर्फाच्या स्वरूपात आहे.

सागरी तळरचना (Ocean Floor): भूखंड मंच (Continental Shelf) → खंडांत उतार → सागरी मैदान → सागरी करता (Trenches).

महासागर	वैशिष्ट्ये
पॅसिफिक (Pacific)	सर्वात मोठा आणि खोल. मरीयाना करता (Mariana Trench - ११,०३४ मी) येथेच आहे.
अटलांटिक (Atlantic)	इंग्रजी 'S' आकाराचा. व्यापारासाठी सर्वात व्यस्त. येथे 'मध्य अटलांटिक पर्वत रांग' आहे.
हिंदी (Indian)	एका देशावरून नाव पडलेला एकमेव महासागर. 'सुंदा करता' येथे आहे.
आर्क्टिक (Arctic)	सर्वात लहान आणि उथळ. उत्तर ध्रुवाभोवती आहे.

व्याख्या: १००० ग्रॅम (१ किलो) पाण्यात विरघळलेल्या क्षारांचे प्रमाण. हे दर हजारी (‰ - Parts Per Thousand) मध्ये मोजतात.

            सरासरी क्षारता: ३५‰ (३५ ग्रॅम क्षार प्रति किलो पाणी).
        

क्षारतेवर परिणाम करणारे घटक:

बाष्पीभवन: जास्त बाष्पीभवन = जास्त क्षारता (उदा. कर्क व मकरवृत्त).
पर्जन्यमान: जास्त पाऊस = कमी क्षारता (उदा. विषुववृत्त).
गोड्या पाण्याचा पुरवठा: नद्यांचे पाणी जिथे मिळते, तिथे क्षारता कमी असते (उदा. बंगालचा उपसागर).

सर्वाधिक क्षारता असलेली सरोवरे:

व्हॅन सरोवर (तुर्कस्तान) - ३३०‰
मृत समुद्र (Dead Sea - इस्रायल) - २३८‰ (येथे माणूस बुडत नाही).

सागरी प्रवाहांची निर्मिती वाऱ्यांचे घर्षण, पृथ्वीचे परिवलन आणि पाण्याच्या घनतेतील फरकामुळे होते.

🔴 उष्ण प्रवाह (Warm Currents)

हे विषुववृत्ताकडून ध्रुवाकडे वाहतात.

गल्फ स्ट्रीम (अटलांटिक)
कुरोशिओ (पॅसिफिक)
ब्राझील प्रवाह
अगुल्हास (हिंदी)

🔵 शीत प्रवाह (Cold Currents)

हे ध्रुवाकडून विषुववृत्ताकडे वाहतात.

लॅब्रेडोर (अटलांटिक)
कॅनरी प्रवाह
पेरू / हम्बोल्ट (पॅसिफिक)
ओयाशिओ (पॅसिफिक)
बेंग्युला (अटलांटिक)

            महत्त्वाचे: जिथे उष्ण आणि शीत प्रवाह एकत्र येतात (उदा. गल्फ स्ट्रीम + लॅब्रेडोर), तिथे दाट धुके निर्माण होते आणि ती ठिकाणे मासेमारीसाठी (Fishing Grounds) सर्वोत्तम असतात (उदा. डॉगर बँक).
        

जलावरण (Hydrosphere)

महासागर, क्षारता आणि सागरी प्रवाह

क्षारतेवर परिणाम करणारे घटक:

Premium Resources