कर रचना (Tax Structure)

करांचे दोन मुख्य प्रकार

कराघात (Impact) आणि करभार (Incidence) कोणावर पडतो, यावरून करांचे वर्गीकरण केले जाते.

(भारतात अप्रत्यक्ष कराचे संकलन प्रत्यक्ष करापेक्षा जास्त असते, जे विकसनशील देशाचे लक्षण आहे.)

महत्त्वाचे प्रत्यक्ष कर

यांचे नियंत्रण CBDT (Central Board of Direct Taxes) करते.

• प्राप्तिकर (Income Tax): व्यक्तीच्या वार्षिक उत्पन्नावर लावला जातो. (हल्ली स्लॅब्स बदलले आहेत).
• महामंडळ कर (Corporate Tax): कंपन्यांच्या निव्वळ नफ्यावर लावला जातो. (सरकारला यातून सर्वाधिक उत्पन्न मिळते).
• भांडवली नफा कर (Capital Gains Tax): मालमत्ता, शेअर्स, सोने विकून जो नफा होतो, त्यावर हा कर लागतो.

वस्तू व सेवा कर (GST) Most IMP

Goods and Services Tax: 'एक देश, एक कर, एक बाजार' या तत्त्वावर आधारित.

GST चे प्रकार:

1. CGST: केंद्र सरकारचा हिस्सा (Central GST).
2. SGST: राज्य सरकारचा हिस्सा (State GST).
3. IGST: आंतरराज्य व्यापारावर (Inter-State). हा केंद्र सरकार गोळा करते आणि राज्यांत वाटून देते.

GST परिषद (GST Council) - कलम 279A

• GST चे दर ठरवणारी सर्वोच्च संस्था.
• अध्यक्ष: केंद्रीय अर्थमंत्री.
• सदस्य: सर्व राज्यांचे अर्थमंत्री.
• मताधिकार: केंद्राला १/३ (33%) आणि सर्व राज्यांना मिळून २/३ (66%) मते आहेत.

GST चे दर (Slabs):

०% (अन्नधान्य), ५%, १२%, १८%, २८% (लक्झरी वस्तू).
(सोने-चांदीवर ३% विशेष दर आहे).

GST मधून वगळलेल्या गोष्टी

खालील वस्तूंवर अजूनही जुने कर (VAT/Excise) लागू आहेत:

• १. पेट्रोलियम उत्पादने (Petrol, Diesel).
• २. मानवी वापराचे अल्कोहोल (दारू).
• ३. वीज (Electricity).