MPSC सामान्य विज्ञान - भौतिकशास्त्र (विद्युत: विद्युत प्रवाह, ओहमचा नियम, विद्युत प्रतिरोध, विद्युत उपकरणे)

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा
सामान्य विज्ञान - भौतिकशास्त्र
(विद्युत: विद्युत प्रवाह, ओहमचा नियम, विद्युत प्रतिरोध, विद्युत उपकरणे)

१. विद्युत प्रवाह (Electric Current)

विद्युत प्रवाह म्हणजे प्रति एकक वेळी एका बिंदूतून जाणारा विद्युत भाराचे प्रमाण. दिशा : धन भाराच्या हालचालीच्या दिशेने (परंपरागत).

I = \frac{Q}{t}

MPSC मध्ये प्रश्न : "विद्युत प्रवाहाची दिशा कोणती?" → धन ते ऋण (परंपरागत); प्रत्यक्षात इलेक्ट्रॉन ऋण ते धन.

विद्युत विभव : एकक धन भाराला अनंतापासून बिंदूपर्यंत आणण्यासाठी केलेले कार्य. विभवांतर : दोन बिंदूंमधील कार्य.

V = \frac{W}{Q}

स्थिर तापमानाला वाहकातील प्रवाह त्याच्यावरच्या विभवांतराच्या समप्रमाणात असतो.

V = I R

किंवा

I = \frac{V}{R}

ओहमचा नियम तापमान स्थिर असताना लागू. तापमान वाढले की प्रतिरोध वाढतो (धातूसाठी).

प्रश्न : "ओहमचा नियम कोणत्या वाहकांसाठी लागू नाही?" → सेमीकंडक्टर, गॅस.

प्रवाहाला विरोध करण्याचा वाहकाचा गुणधर्म.

R = \frac{V}{I}

एकक : ओहम (Ω)

R = \rho \frac{l}{A}

R_{eq} = R_1 + R_2 + R_3 + \dots

\frac{1}{R_{eq}} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} + \dots

प्रश्न : "घरगुती उपकरणे का समानांतर जोडतात?" → एक बंद झाला तरी इतर चालू राहतात.

P = V I = I^2 R = \frac{V^2}{R}

एकक : वॅट (W)

विद्युत ऊर्जा :

E = P t = V I t

एकक : किलोवॅट-तास (kWh) = ३.६ MJ

उच्च वॅटेज उपकरणे (हीटर) जास्त वीज बिल → P जास्त

प्रश्न : "फ्यूज का वापरतात?" → शॉर्ट सर्किट/ओव्हरलोड पासून संरक्षण.