ParikshaNiti
संसदीय समित्या (Parliamentary Committees) २०२४-२५ मधील नवीन रचना, JPC आणि महत्त्वाचे अहवाल
संसदीय समित्या: नवीन समित्या आणि त्यांचे अहवाल. 1/10/2026
संसदीय समित्या (Parliamentary Committees)
२०२४-२५ मधील नवीन रचना, JPC आणि महत्त्वाचे अहवाल
🏛️
वक्फ विधेयकावर संयुक्त संसदीय समिती (JPC)
Hot Topic 2024
पार्श्वभूमी: केंद्र सरकारने ऑगस्ट २०२४ मध्ये 'वक्फ (दुरुस्ती) विधेयक २०२४' लोकसभेत मांडले. विरोधकांच्या आक्षेपामुळे ते पडताळणीसाठी JPC कडे पाठवण्यात आले.
| अध्यक्ष (Chairman) | जगदंबिका पाल (Jagdambika Pal) - भाजप खासदार |
|---|---|
| सदस्य संख्या | ३१ सदस्य (लोकसभा: २१, राज्यसभा: १०) |
| कार्य (Mandate) | विधेयकातील तरतुदींवर सर्व भागधारकांचे (Stakeholders) मत घेणे आणि सुधारणा सुचवणे. |
| अहवाल सादरीकरण | २०२५ च्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाच्या पहिल्या आठवड्यात (मुदतवाढ मिळाली). |
⚠️ JPC म्हणजे काय? ही एक 'तदर्थ' (Ad-hoc) समिती असते जी विशिष्ट उद्देशासाठी किंवा विधेयकासाठी स्थापन केली जाते आणि काम पूर्ण झाल्यावर बरखास्त होते.
💰
वित्तीय समित्यांची पुनर्रचना (२०२४-२५)
स्थायी समित्या
१८ व्या लोकसभेच्या स्थापनेनंतर ऑगस्ट-सप्टेंबर २०२४ मध्ये या समित्या पुनर्रचित करण्यात आल्या.
| समितीचे नाव | नवीन अध्यक्ष (Chairman) | महत्त्वाचा मुद्दा |
|---|---|---|
| लोकलेखा समिती (PAC) | के. सी. वेणुगोपाल (काँग्रेस) | परंपरेनुसार विरोधी पक्षाचा सदस्य अध्यक्ष असतो. ही सर्वात जुनी समिती (१९२१) आहे. |
| अंदाज समिती (Estimates Committee) | संजय जयस्वाल (भाजप) | ही सर्वात मोठी समिती (३० सदस्य, फक्त लोकसभेचे) आहे. |
| सार्वजनिक उपक्रम समिती (COPU) | बैजयंत पांडा (भाजप) | PSU (सरकारी कंपन्या) च्या अहवालांची तपासणी करते. |
📑
विभागीय स्थायी समित्या (DRSC) २०२४
२४ समित्या
सप्टेंबर २०२४ मध्ये सर्व २४ विभागीय समित्यांची पुनर्रचना करण्यात आली. यात विरोधी पक्षाला महत्त्वाच्या समित्यांचे अध्यक्षपद मिळाले नाही.
प्रमुख समित्या आणि अध्यक्ष:
- संरक्षण (Defence): राधामोहन सिंग (भाजप)
- वित्त (Finance): भर्तृहरी महताब (भाजप)
- गृह (Home Affairs): राधामोहन दास अग्रवाल (भाजप)
- परराष्ट्र व्यवहार (External Affairs): शशी थरूर (काँग्रेस) - (आधी ते केमिकल आणि फर्टिलायझरला होते, आता परराष्ट्र मिळाले).
- कृषी (Agriculture): चरणजित सिंग चन्नी (काँग्रेस).
- शिक्षण, महिला व मुले: दिग्विजय सिंग (काँग्रेस).
📊 बदल: यावर्षी काँग्रेसला ४ समित्यांचे अध्यक्षपद मिळाले आहे (परराष्ट्र, कृषी, ग्रामीण विकास आणि सामाजिक न्याय).
📝
अलीकडील महत्त्वाचे अहवाल / घटना
- SEBI प्रमुख आणि PAC: लोकलेखा समितीचे अध्यक्ष के.सी. वेणुगोपाल यांनी सेबी प्रमुख माधबी पुरी बुच यांना बोलावण्याचा निर्णय घेतला होता, ज्यावरून समितीमध्ये वाद झाला (ऑक्टोबर २०२४). हा 'Conflict of Interest' तपासाचा भाग होता.
- नवीन फौजदारी कायदे: जरी कायदे मंजूर झाले असले, तरी गृह विभागाच्या स्थायी समितीने (अध्यक्ष: ब्रिजलाल) २०२३-२४ मध्ये सादर केलेल्या अहवालातील अनेक शिफारशी त्यात स्वीकारल्या गेल्या होत्या.
- एथिक्स कमिटी (Ethics Committee): महुआ मोईत्रा (काश फॉर क्वेरी) प्रकरणात एथिक्स कमिटीने दिलेल्या अहवालाच्या आधारावर २०२३ च्या शेवटी त्यांची खासदारकी रद्द झाली होती (ही १८ व्या लोकसभेच्या आधीची महत्त्वाची घटना आहे).
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup