ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti
HomeMPSC चालू घडामोडी२. आर्थिक घडामोडी (Economic)

अर्थसंकल्प २०२४-२५ (विशेष विश्लेषण) केंद्रीय अर्थसंकल्प (Union Budget) आणि महाराष्ट्र अर्थसंकल्प (Maharashtra Budget)

अर्थसंकल्प (Budget): भारताचा आणि महाराष्ट्राचा अर्थसंकल्प (ठळक तरतुदी). 1/10/2026
Budget 2024-25 Notes

अर्थसंकल्प २०२४-२५ (विशेष विश्लेषण)

केंद्रीय अर्थसंकल्प (Union Budget) आणि महाराष्ट्र अर्थसंकल्प (Maharashtra Budget)

🇮🇳 केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२४-२५ (Final)

📊 महत्त्वाची आकडेवारी

  • सादर केला: २३ जुलै २०२४ (अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन - सलग ७ वा अर्थसंकल्प).
  • थीम: विकसित भारत (Viksit Bharat) @ 2047.
  • राजकोषीय तूट (Fiscal Deficit): ४.९% (जीडीपीच्या).
  • भांडवली खर्च (Capex): ११.११ लाख कोटी (११.१% वाढ).
  • ९ प्राधान्यक्रम: शेती, रोजगार, सामाजिक न्याय, शहरी विकास, ऊर्जा सुरक्षा, पायाभूत सुविधा, इनोव्हेशन इ.

🚀 रोजगार आणि कौशल्य विकास (PM's Package)

पंतप्रधानांचे २ लाख कोटींचे ५ योजनांचे पॅकेज:

  1. फर्स्ट टाइमर्स (Scheme A): पहिल्यांदा नोकरी करणाऱ्यांना १ महिन्याचा पगार (कमाल १५,००० रु.) तीन हप्त्यांत मिळणार.
  2. रोजगार निर्मिती (Scheme B): उत्पादन क्षेत्रात रोजगार निर्मितीसाठी इन्सेंटिव्ह.
  3. एम्प्लॉयर्स सपोर्ट (Scheme C): कंपन्यांना प्रत्येक अतिरिक्त कर्मचाऱ्यामागे ३,००० रु. ची प्रतिपूर्ती (EPFO योगदान).
  4. इंटर्नशिप योजना: ५ वर्षांत १ कोटी तरुणांना टॉप ५०० कंपन्यांमध्ये इंटर्नशिप (मासिक ५००० रु. भत्ता).

💰 नवीन कर रचना (New Tax Regime)

स्टँडर्ड डीडक्शन (Standard Deduction) ५०,००० वरून ७५,००० रुपये करण्यात आले.

उत्पन्न (लाखात) कर दर (Tax Rate)
० - ३ लाख शून्य (Nil)
३ - ७ लाख ५%
७ - १० लाख १०%
१० - १२ लाख १५%
१२ - १५ लाख २०%
१५ लाखांवर ३०%
📌 टीप: नवीन कर प्रणालीत आता ७.७५ लाखांपर्यंतचे उत्पन्न करमुक्त असेल (७ लाख सूट + ७५ हजार स्टँडर्ड डीडक्शन).
🚩 महाराष्ट्र अर्थसंकल्प २०२४-२५ (अतिरिक्त)

⚡ ठळक वैशिष्ट्ये आणि घोषणा (जून २०२४)

सादर केला: उपमुख्यमंत्री व अर्थमंत्री अजित पवार.

👩 महिलांसाठी योजना

मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना
  • लाभ: पात्र महिलांना दरमहा १,५०० रुपये.
  • वयोमर्यादा: २१ ते ६५ वर्षे (सुधारित).
  • उत्पन्न मर्यादा: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाखांपर्यंत.
  • तरतूद: ४६,००० कोटी रुपये (वार्षिक).
मुख्यमंत्री अन्नपूर्णा योजना
  • वर्षाला ३ गॅस सिलिंडर मोफत.
  • ५२ लाख कुटुंबांना फायदा.
लेक लाडकी योजना
  • मुलीच्या जन्मापासून १८ वर्षांपर्यंत १.०१ लाख रुपये मिळणार.

🌾 शेतकरी आणि युवकांसाठी

बळीराजा वीज सवलत योजना
  • शेतकऱ्यांना कृषी पंपासाठी (७.५ HP पर्यंत) मोफत वीज.
  • ४४ लाख शेतकऱ्यांना लाभ.
भावांतर योजना / बोनस
  • कापूस आणि सोयाबीन उत्पादकांना प्रति हेक्टरी ५,००० रुपये अर्थसहाय्य.
  • दुधाला प्रति लिटर ५ रुपये अनुदान कायम.
मुख्यमंत्री युवा कार्य प्रशिक्षण योजना
  • १० लाख युवकांना दरमहा विद्यावेतन (Stipend).
  • १२वी पास: ६,००० | ITI/डिप्लोमा: ८,००० | पदवीधर: १०,००० रुपये.

🏙️ मुंबई आणि इतर महत्त्वाचे निर्णय

  • पेट्रोल-डिझेल स्वस्त: मुंबई महानगर क्षेत्रात (MMR) पेट्रोल आणि डिझेलवरील कर कमी केला (पेट्रोल ६५ पैसे, डिझेल २ रुपयांनी स्वस्त).
  • वारकरी सन्मान: दिंडीतील वारकऱ्यांना २०,००० रुपये अनुदान (प्रति दिंडी) आणि महिला वारकऱ्यांना मोफत एसटी प्रवास (आधीच लागू).
  • धार्मिक अल्पसंख्याक: मौलाना आझाद महामंडळाची शेअर कॅपिटल ७०० कोटींवरून १,००० कोटी केली.
🎯 परीक्षेसाठी प्रश्न: 'माझी लाडकी बहीण' योजनेची वयोमर्यादा (२१-६५) आणि रक्कम (१५००) यावर हमखास प्रश्न येऊ शकतो.

Premium Resources

Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation