ParikshaNiti
अर्थसंकल्प २०२४-२५ (विशेष विश्लेषण) केंद्रीय अर्थसंकल्प (Union Budget) आणि महाराष्ट्र अर्थसंकल्प (Maharashtra Budget)
अर्थसंकल्प (Budget): भारताचा आणि महाराष्ट्राचा अर्थसंकल्प (ठळक तरतुदी). 1/10/2026
अर्थसंकल्प २०२४-२५ (विशेष विश्लेषण)
केंद्रीय अर्थसंकल्प (Union Budget) आणि महाराष्ट्र अर्थसंकल्प (Maharashtra Budget)
🇮🇳 केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२४-२५ (Final)
📊 महत्त्वाची आकडेवारी
- सादर केला: २३ जुलै २०२४ (अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन - सलग ७ वा अर्थसंकल्प).
- थीम: विकसित भारत (Viksit Bharat) @ 2047.
- राजकोषीय तूट (Fiscal Deficit): ४.९% (जीडीपीच्या).
- भांडवली खर्च (Capex): ११.११ लाख कोटी (११.१% वाढ).
- ९ प्राधान्यक्रम: शेती, रोजगार, सामाजिक न्याय, शहरी विकास, ऊर्जा सुरक्षा, पायाभूत सुविधा, इनोव्हेशन इ.
🚀 रोजगार आणि कौशल्य विकास (PM's Package)
पंतप्रधानांचे २ लाख कोटींचे ५ योजनांचे पॅकेज:
- फर्स्ट टाइमर्स (Scheme A): पहिल्यांदा नोकरी करणाऱ्यांना १ महिन्याचा पगार (कमाल १५,००० रु.) तीन हप्त्यांत मिळणार.
- रोजगार निर्मिती (Scheme B): उत्पादन क्षेत्रात रोजगार निर्मितीसाठी इन्सेंटिव्ह.
- एम्प्लॉयर्स सपोर्ट (Scheme C): कंपन्यांना प्रत्येक अतिरिक्त कर्मचाऱ्यामागे ३,००० रु. ची प्रतिपूर्ती (EPFO योगदान).
- इंटर्नशिप योजना: ५ वर्षांत १ कोटी तरुणांना टॉप ५०० कंपन्यांमध्ये इंटर्नशिप (मासिक ५००० रु. भत्ता).
💰 नवीन कर रचना (New Tax Regime)
स्टँडर्ड डीडक्शन (Standard Deduction) ५०,००० वरून ७५,००० रुपये करण्यात आले.
| उत्पन्न (लाखात) | कर दर (Tax Rate) |
|---|---|
| ० - ३ लाख | शून्य (Nil) |
| ३ - ७ लाख | ५% |
| ७ - १० लाख | १०% |
| १० - १२ लाख | १५% |
| १२ - १५ लाख | २०% |
| १५ लाखांवर | ३०% |
📌 टीप: नवीन कर प्रणालीत आता ७.७५ लाखांपर्यंतचे उत्पन्न करमुक्त असेल (७ लाख सूट + ७५ हजार स्टँडर्ड डीडक्शन).
🚩 महाराष्ट्र अर्थसंकल्प २०२४-२५ (अतिरिक्त)
⚡ ठळक वैशिष्ट्ये आणि घोषणा (जून २०२४)
सादर केला: उपमुख्यमंत्री व अर्थमंत्री अजित पवार.
👩 महिलांसाठी योजना
मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना
- लाभ: पात्र महिलांना दरमहा १,५०० रुपये.
- वयोमर्यादा: २१ ते ६५ वर्षे (सुधारित).
- उत्पन्न मर्यादा: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाखांपर्यंत.
- तरतूद: ४६,००० कोटी रुपये (वार्षिक).
- वर्षाला ३ गॅस सिलिंडर मोफत.
- ५२ लाख कुटुंबांना फायदा.
- मुलीच्या जन्मापासून १८ वर्षांपर्यंत १.०१ लाख रुपये मिळणार.
🌾 शेतकरी आणि युवकांसाठी
बळीराजा वीज सवलत योजना
- शेतकऱ्यांना कृषी पंपासाठी (७.५ HP पर्यंत) मोफत वीज.
- ४४ लाख शेतकऱ्यांना लाभ.
- कापूस आणि सोयाबीन उत्पादकांना प्रति हेक्टरी ५,००० रुपये अर्थसहाय्य.
- दुधाला प्रति लिटर ५ रुपये अनुदान कायम.
- १० लाख युवकांना दरमहा विद्यावेतन (Stipend).
- १२वी पास: ६,००० | ITI/डिप्लोमा: ८,००० | पदवीधर: १०,००० रुपये.
🏙️ मुंबई आणि इतर महत्त्वाचे निर्णय
- पेट्रोल-डिझेल स्वस्त: मुंबई महानगर क्षेत्रात (MMR) पेट्रोल आणि डिझेलवरील कर कमी केला (पेट्रोल ६५ पैसे, डिझेल २ रुपयांनी स्वस्त).
- वारकरी सन्मान: दिंडीतील वारकऱ्यांना २०,००० रुपये अनुदान (प्रति दिंडी) आणि महिला वारकऱ्यांना मोफत एसटी प्रवास (आधीच लागू).
- धार्मिक अल्पसंख्याक: मौलाना आझाद महामंडळाची शेअर कॅपिटल ७०० कोटींवरून १,००० कोटी केली.
🎯 परीक्षेसाठी प्रश्न: 'माझी लाडकी बहीण' योजनेची वयोमर्यादा (२१-६५) आणि रक्कम (१५००) यावर हमखास प्रश्न येऊ शकतो.
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup