ParikshaNiti
आर्थिक पाहणी अहवाल २०२३-२४ (सादर: २०२४) | भारत आणि महाराष्ट्र - तुलनात्मक विश्लेषण
आर्थिक पाहणी अहवाल (Economic Survey): भारत आणि महाराष्ट्र. 1/10/2026
आर्थिक पाहणी अहवाल २०२३-२४
(सादर: २०२४) | भारत आणि महाराष्ट्र - तुलनात्मक विश्लेषण
🇮🇳 भारत (India)
केंद्रीय आर्थिक पाहणी अहवाल २०२३-२४
सादर केला: २२ जुलै २०२४ (अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन).
तयार केला: मुख्य आर्थिक सल्लागार (CEA) व्ही. अनंत नागेश्वरन यांच्या नेतृत्वाखाली.
८.२%
GDP वाढ (FY24 - अंदाजित)
६.५-७%
पुढील वर्षाचा अंदाज (FY25)
३.२९ ट्रिलियन
अर्थव्यवस्थेचा आकार (नॉमिनल)
महत्त्वाचे मुद्दे:
- महागाई: किरकोळ महागाई (Retail Inflation) ५.४% वर आली आहे (जी RBI च्या मर्यादेत आहे).
- विदेशी चलन साठा: ६५० अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त (ऐतिहासिक उच्चांक).
- रोजगार: बेरोजगारीचा दर ३.२% पर्यंत खाली आला आहे (PLFS अहवालानुसार).
- खाद्य चलनवाढ: ही एक मुख्य चिंतेची बाब म्हणून नमूद केली आहे.
🚩 महाराष्ट्र (Maharashtra)
महाराष्ट्र आर्थिक पाहणी अहवाल २०२३-२४
सादर केला: २७ जून २०२४ (उपमुख्यमंत्री अजित पवार).
अर्थव्यवस्थेचा आकार: $४०० अब्ज पेक्षा जास्त (देशात सर्वात मोठी).
७.६%
राज्याचा विकास दर (GSDP)
₹३५.८० लाख कोटी
एकूण GSDP (नॉमिनल)
₹२,५२,३८९
दरडोई उत्पन्न (Per Capita)
महत्त्वाचे मुद्दे:
- प्रथम क्रमांक: परकीय थेट गुंतवणूक (FDI) आकर्षित करण्यात महाराष्ट्र देशात पहिल्या क्रमांकावर आहे.
- देशातील वाटा: भारताच्या एकूण GDP मध्ये महाराष्ट्राचा वाटा सर्वात जास्त (सुमारे १३-१४%) आहे.
- कृषी क्षेत्रातील चिंता: कमी पावसामुळे कृषी क्षेत्राचा वाढीचा दर फक्त १.९% राहिला आहे.
📊 क्षेत्रनिहाय वाढीचा दर (Sectoral Growth Rate)
२०२३-२४ या वर्षासाठी भारत आणि महाराष्ट्राची तुलना:
| क्षेत्र (Sector) | भारत (India Growth) | महाराष्ट्र (MH Growth) |
|---|---|---|
| कृषी (Agriculture) | १.४% | १.९% |
| उद्योग (Industry) | ९.५% | ७.६% |
| सेवा (Services) | ७.९% | ८.८% |
💡 विश्लेषण: महाराष्ट्रात सेवा क्षेत्राची (Services) वाढ राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा जास्त आहे, परंतु उद्योग क्षेत्रात (Industry) राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा कमी वाढ नोंदवली गेली आहे. कृषी क्षेत्र दोन्ही ठिकाणी कमकुवत आहे.
🎯 परीक्षेसाठी 'फॅक्ट्स' (One-Liners)
- मुख्य आर्थिक सल्लागार (CEA): डॉ. व्ही. अनंत नागेश्वरन.
- महाराष्ट्राचे दरडोई उत्पन्न: ₹२,५२,३८९ (जे देशाच्या सरासरीपेक्षा जास्त आहे).
- वित्तीय तूट (Fiscal Deficit - India): ५.९% (FY24 सुधारित अंदाज).
- महाराष्ट्राची FDI मधील कामगिरी: २०२३-२४ मध्ये राज्यांतर्गत सर्वाधिक परकीय गुंतवणूक आली.
- थीम: भारताच्या अहवालात 'अमृत काल' आणि 'विकसित भारत' यावर भर देण्यात आला आहे.
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup