ParikshaNiti
बँकिंग आणि वित्त: २०२४-२५ RBI धोरणे, विलीनीकरण आणि नवीन उपक्रम
बँकिंग आणि वित्त: RBI चे धोरण (Repo Rate), बँकांचे विलीनीकरण, नवीन आर्थिक संस्था. 1/10/2026
बँकिंग आणि वित्त: २०२४-२५
RBI धोरणे, विलीनीकरण आणि नवीन उपक्रम
🏦
RBI चे मौद्रिक धोरण (Monetary Policy)
अपडेट: ऑक्टो/डिसेंबर २०२४
RBI च्या मौद्रिक धोरण समितीने (MPC) २०२४-२५ या वर्षात व्याजदर स्थिर ठेवले आहेत.
| दर (Rate) | टक्केवारी (Current %) | अर्थ |
|---|---|---|
| रेपो रेट (Repo Rate) | ६.५०% | RBI बँकांना ज्या दराने कर्ज देते. |
| रिव्हर्स रेपो रेट | ३.३५% | बँका RBI कडे पैसे ठेवतात तो दर. |
| MSF / Bank Rate | ६.७५% | दीर्घकालीन कर्जाचा दर. |
| CRR (Cash Reserve Ratio) | ४.५०% | रोख राखीव प्रमाण. |
💡 महत्त्वाचा बदल: ऑक्टोबर २०२४ मध्ये RBI ने आपले धोरण 'Withdrawal of Accommodation' वरून 'Neutral' (तटस्थ) असे बदलले आहे. याचा अर्थ भविष्यात व्याजदर कमी होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
🤝
बँकांचे विलीनीकरण (Mergers & Acquisitions)
२०२४
१. AU Small Finance Bank + Fincare SFB
- दिनांक: १ एप्रिल २०२४ पासून प्रभावी.
- विशेष: हे भारतातील दोन 'स्मॉल फायनान्स बँकांचे' पहिलेच विलीनीकरण आहे.
- परिणाम: AU SFB ही आता दक्षिण भारतातही विस्तारली आहे.
२. IDFC First Bank + IDFC Ltd
- २०२४ च्या अखेरीस या विलीनीकरणाची प्रक्रिया पूर्णत्वाकडे.
- HDFC प्रमाणेच हे 'रिव्हर्स मर्जर' (मूळ कंपनीचे बँकेत विलीनीकरण) आहे.
📱
नवीन आर्थिक संस्था आणि उपक्रम
Most Imp
१. ULI (Unified Lending Interface)
- काय आहे? जसे पेमेंटसाठी UPI आहे, तसे कर्ज मिळवण्यासाठी (Lending) ULI प्लॅटफॉर्म RBI ने २०२४ मध्ये जाहीर केले.
- फायदा: यामुळे कर्ज प्रक्रिया काही मिनिटांत पूर्ण होईल (Frictionless Credit).
२. UDGAM पोर्टल (Unclaimed Deposits)
- लोकांचे बँकांमध्ये पडून असलेले बेवारस पैसे (Unclaimed Deposits) शोधण्यासाठी RBI ने हे पोर्टल सुरू केले.
- एकाच ठिकाणी सर्व बँकांमधील ठेवी शोधता येतात.
३. D-SIBs (Systemically Important Banks)
- २०२४ च्या यादीनुसार, RBI ने खालील बँकांना 'Too Big To Fail' (बुडणे अशक्य) म्हणून घोषित केले आहे:
- SBI (स्टेट बँक ऑफ इंडिया)
- HDFC बँक
- ICICI बँक
- या बँकांना इतरांपेक्षा जास्त भांडवल राखून ठेवावे लागते.
📋
इतर महत्त्वाच्या घडामोडी
- डिजिटल रुपी (e-Rupee): RBI ने घाऊक (Wholesale) आणि किरकोळ (Retail) अशा दोन्ही स्तरांवर CBDC (Central Bank Digital Currency) प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू केली आहे.
- १०० दिवस १०० पे (100 Days 100 Pays): प्रत्येक जिल्ह्यातील प्रत्येक बँकेने टॉप १०० बेवारस ठेवी १०० दिवसांत परत करण्याची ही मोहीम होती.
- NaBFID: पायाभूत सुविधांना कर्ज देण्यासाठी स्थापन झालेली ही नवीन विकास वित्त संस्था (DFI) आता पूर्ण क्षमतेने कर्जवाटप करत आहे.
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup