ParikshaNiti
आंतरराष्ट्रीय संस्था: २०२४-२०२६ अमेरिकेचा 'U-Turn' आणि जागतिक संस्थांमधील महत्त्वाचे बदल
संस्था: UN, WHO, WTO, IMF मधील नवीन घडामोडी. 1/10/2026
आंतरराष्ट्रीय संस्था: २०२४-२०२६
अमेरिकेचा 'U-Turn' आणि जागतिक संस्थांमधील महत्त्वाचे बदल
🚨 ब्रेकिंग: अमेरिकेचा ६६ संस्थांमधून बाहेर पडण्याचा निर्णय
Jan 2026 Update
पार्श्वभूमी: अमेरिकेचे ४७ वे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी जानेवारी २०२६ मध्ये एका ऐतिहासिक निर्णयाद्वारे अमेरिकेला अनेक जागतिक संस्थांमधून बाहेर काढण्याची (Withdrawal) घोषणा केली आहे.
बाहेर पडलेल्या प्रमुख संस्था:
- WHO (जागतिक आरोग्य संघटना): "चीन-धार्जिणे धोरण" आणि अकार्यक्षमतेचा आरोप ठेवून दुसऱ्यांदा बाहेर पडण्याचा निर्णय.
- ISA (आंतरराष्ट्रीय सौर आघाडी): भारताच्या दृष्टीने हा मोठा धक्का आहे. International Solar Alliance ही भारताची पंतप्रधान मोदींनी सुरू केलेली महत्त्वाची संस्था आहे.
- पॅरिस हवामान करार (Paris Agreement): हवामान बदलावरील करारातून माघार.
- UNHRC: संयुक्त राष्ट्र मानवाधिकार परिषदेतून बाहेर.
- UNESCO: युनेस्कोमधूनही माघार.
⚠️ कारण: या संस्था अमेरिकेच्या हिताच्या विरुद्ध (Contrary to US Interests) काम करत असून 'ग्लोबलिस्ट अजेंडा' राबवत आहेत, असे कारण दिले आहे.
🇺🇳 संयुक्त राष्ट्र: 'भविष्यातील शिखर परिषद' (Summit of the Future)
Sept 2024
ठिकाण: न्यूयॉर्क (UN मुख्यालय).
महत्त्वाचे निर्णय (Pact for the Future):
- UNSC सुधारणा: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत (UNSC) आफ्रिकेला आणि विकसनशील देशांना कायमस्वरूपी प्रतिनिधित्व देण्यावर सहमती.
- डिजिटल करार (Global Digital Compact): AI आणि डिजिटल तंत्रज्ञानावर जागतिक नियम बनवणे.
- भारताची भूमिका: पंतप्रधान मोदींनी भारताच्या 'डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर' (UPI, Aadhaar) चे मॉडेल जगाला देण्याची ऑफर दिली.
⚕️ WHO: जागतिक महामारी करार (Pandemic Treaty)
May 2025
मे २०२५ मध्ये ७८ व्या जागतिक आरोग्य सभेत (WHA) ऐतिहासिक 'साथीचा रोग करार' (Pandemic Agreement) स्वीकारण्यात आला.
- उद्देश: भविष्यातील महामारी (Pandemic) रोखणे आणि लशींचे समान वाटप करणे.
- पॅथोजेन ॲक्सेस (Pathogen Access): व्हायरसचे सॅम्पल आणि माहिती सर्व देशांनी एकमेकांना देणे बंधनकारक असेल.
- (अमेरिकेने या कराराला विरोध दर्शवला आहे).
⚖️ WTO: १३ वी मंत्रीस्तरीय परिषद (MC13)
Feb 2024
ठिकाण: अबु धाबी (UAE).
निर्णय:
- नवीन सदस्य: कोमोरोस (Comoros) आणि पूर्व तिमोर (Timor-Leste) हे दोन नवीन देश WTO मध्ये सामील झाले.
- ई-कॉमर्स मोरेटोरियम: इलेक्ट्रॉनिक ट्रान्समिशनवर कर न लावण्याचा निर्णय आणखी २ वर्षे वाढवला.
- अपयश: शेती आणि मत्स्यपालन अनुदानावर (Fisheries Subsidies) कोणताही ठोस निर्णय होऊ शकला नाही.
पुढील परिषद (MC14): २०२६ मध्ये कॅमेरून (Cameroon) येथे होणार.
💰 IMF: १६ वा कोटा सुधारणा आढावा (Quota Review)
2024-25
- IMF ने सदस्यांच्या कोट्यात (Quota) ५०% वाढ मंजूर केली आहे.
- यामुळे IMF ची कर्ज देण्याची क्षमता वाढली आहे.
- भारताला आपल्या मताधिकारात (Voting Rights) वाढ हवी होती, परंतु ती या आढाव्यात मान्य झाली नाही. (जून २०२५ पर्यंत नवीन फॉर्म्युला ठरवला जाईल).
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup