ParikshaNiti
अंतराळ मोहिमा (Space Missions)
अंतराळ (Space): ISRO च्या मोहिमा (चांद्रयान-३, आदित्य-L1, गगनयान), NASA च्या मोहिमा. 1/10/2026
अंतराळ मोहिमा (Space Missions)
ISRO आणि NASA: २०२४-२०२५ मधील ऐतिहासिक प्रगती
🚀 ISRO (भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था)
☀️
आदित्य-L1 (Aditya-L1)
यशस्वी (Reached)
भारताची पहिली सौर मोहीम (Solar Mission) जी सूर्याचा अभ्यास करण्यासाठी पाठवण्यात आली.
प्रक्षेपण (Launch)
२ सप्टेंबर २०२३ (PSLV-C57 द्वारे)
L1 पॉईंटवर पोहोचले
६ जानेवारी २०२४
स्थान (Location)
लॅग्रेंज पॉईंट १ (L1) - पृथ्वीपासून १५ लाख किमी.
कक्षा (Orbit)
हॅलो ऑर्बिट (Halo Orbit)
🌞 उद्दिष्ट: सूर्याच्या कोरोना (Corona) आणि फोटोस्फिअरचा अभ्यास करणे. L1 बिंदूवर ग्रहण लागत नाही, त्यामुळे २४ तास सूर्याचा अभ्यास शक्य होतो.
👨🚀
गगनयान मोहीम (Gaganyaan Mission)
आगामी (२०२५)
भारताची पहिली मानवी अंतराळ मोहीम. ३ अंतराळवीरांना ४०० किमी कक्षेत ३ दिवस नेऊन परत आणणे.
महत्त्वाचे अपडेट्स (२०२४):
- अंतराळवीरांची नावे जाहीर (फेब्रुवारी २०२४): पंतप्रधान मोदींनी ४ निवडक अंतराळवीरांची नावे घोषित केली.
- ग्रुप कॅप्टन प्रशांत बालकृष्णन नायर
- ग्रुप कॅप्टन अजित कृष्णन
- ग्रुप कॅप्टन अंगद प्रताप
- विंग कमांडर शुभांशू शुक्ला
🤖 व्योममित्र (Vyommitra): मानवापूर्वी अवकाशात जाणारी ISRO ची 'महिला रोबोट' (Humanoid) २०२४ च्या अखेरीस पाठवली जाईल.
✨
XPoSat (X-ray Polarimeter Satellite)
Launch: 1 Jan 2024
ऐतिहासिक: २०२४ च्या पहिल्याच दिवशी (१ जाने) प्रक्षेपित.
- उद्देश: कृष्णविवरे (Black Holes) आणि न्यूट्रॉन स्टार्सचा अभ्यास करणे.
- जगातील दुसरी मोहीम: अमेरिकेच्या (NASA) नंतर अशी मोहीम राबवणारा भारत दुसरा देश ठरला आहे.
🌕
चांद्रयान-३ (Recap for Exam)
Historic Success
- लँडिंग दिनांक: २३ ऑगस्ट २०२३ (हा दिवस आता 'राष्ट्रीय अंतराळ दिन' म्हणून साजरा होतो).
- लँडिंग ठिकाण: 'शिवशक्ती पॉईंट' (Shiv Shakti Point).
- रोव्हर: प्रज्ञान (Pragyan) | लँडर: विक्रम (Vikram).
- शोध: चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर सल्फर (Sulphur) असल्याचे पुरावे सापडले.
🌌 NASA (नासा) - महत्त्वपूर्ण मोहिमा
🌙
आर्टेमिस मोहीम (Artemis Mission)
Upcoming (2025-26)
मानवाला पुन्हा चंद्रावर पाठवण्याची नासाची महत्त्वकांक्षी मोहीम.
- Artemis II: २०२५ मध्ये नियोजित. यात ४ अंतराळवीर चंद्राला प्रदक्षिणा घालून परत येतील (लँडिंग करणार नाहीत).
- विशेष: यात पहिल्यांदाच एका महिलेचा (Christina Koch) आणि एका कृष्णवर्णीय व्यक्तीचा (Victor Glover) समावेश असेल.
🪐
युरोपा क्लिपर (Europa Clipper)
Launch: Oct 2024
- लक्ष्य: गुरू ग्रहाचा चंद्र 'युरोपा' (Europa).
- उद्देश: युरोपाच्या बर्फाळ कवचाखाली लपलेल्या महासागरात जीवसृष्टी (Life) असू शकते का, याचा शोध घेणे.
🤝
NISAR (निसार) - भारत व अमेरिका
Joint Mission
NASA-ISRO Synthetic Aperture Radar
- हा जगातील सर्वात महागडा अर्थ ऑब्झर्वेशन सॅटेलाईट आहे.
- कार्य: पृथ्वीवरील नैसर्गिक आपत्ती, हिमनद्या वितळणे आणि परिसंस्थेतील बदल यांचा अचूक अभ्यास करणे.
- प्रक्षेपण २०२५ च्या सुरुवातीला अपेक्षित.
🚀 खाजगी अंतराळ क्षेत्र (India)
- Agnikul Cosmos: चेन्नई स्थित स्टार्टअप. त्यांनी २०२४ मध्ये जगातील पहिले 3D-printed engine असलेले 'अग्निबाण' (Agnibaan SOrTeD) रॉकेट यशस्वीरित्या लाँच केले.
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup