ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti
HomeMPSC चालू घडामोडी४. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान (Science & Technology)

अंतराळ मोहिमा (Space Missions)

अंतराळ (Space): ISRO च्या मोहिमा (चांद्रयान-३, आदित्य-L1, गगनयान), NASA च्या मोहिमा. 1/10/2026
Space Missions 2024-25

अंतराळ मोहिमा (Space Missions)

ISRO आणि NASA: २०२४-२०२५ मधील ऐतिहासिक प्रगती

🚀 ISRO (भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था)

☀️ आदित्य-L1 (Aditya-L1)
यशस्वी (Reached)

भारताची पहिली सौर मोहीम (Solar Mission) जी सूर्याचा अभ्यास करण्यासाठी पाठवण्यात आली.

प्रक्षेपण (Launch) २ सप्टेंबर २०२३ (PSLV-C57 द्वारे)
L1 पॉईंटवर पोहोचले ६ जानेवारी २०२४
स्थान (Location) लॅग्रेंज पॉईंट १ (L1) - पृथ्वीपासून १५ लाख किमी.
कक्षा (Orbit) हॅलो ऑर्बिट (Halo Orbit)
🌞 उद्दिष्ट: सूर्याच्या कोरोना (Corona) आणि फोटोस्फिअरचा अभ्यास करणे. L1 बिंदूवर ग्रहण लागत नाही, त्यामुळे २४ तास सूर्याचा अभ्यास शक्य होतो.
👨‍🚀 गगनयान मोहीम (Gaganyaan Mission)
आगामी (२०२५)

भारताची पहिली मानवी अंतराळ मोहीम. ३ अंतराळवीरांना ४०० किमी कक्षेत ३ दिवस नेऊन परत आणणे.

महत्त्वाचे अपडेट्स (२०२४):

  • अंतराळवीरांची नावे जाहीर (फेब्रुवारी २०२४): पंतप्रधान मोदींनी ४ निवडक अंतराळवीरांची नावे घोषित केली.
  • ग्रुप कॅप्टन प्रशांत बालकृष्णन नायर
  • ग्रुप कॅप्टन अजित कृष्णन
  • ग्रुप कॅप्टन अंगद प्रताप
  • विंग कमांडर शुभांशू शुक्ला
🤖 व्योममित्र (Vyommitra): मानवापूर्वी अवकाशात जाणारी ISRO ची 'महिला रोबोट' (Humanoid) २०२४ च्या अखेरीस पाठवली जाईल.
XPoSat (X-ray Polarimeter Satellite)
Launch: 1 Jan 2024

ऐतिहासिक: २०२४ च्या पहिल्याच दिवशी (१ जाने) प्रक्षेपित.

  • उद्देश: कृष्णविवरे (Black Holes) आणि न्यूट्रॉन स्टार्सचा अभ्यास करणे.
  • जगातील दुसरी मोहीम: अमेरिकेच्या (NASA) नंतर अशी मोहीम राबवणारा भारत दुसरा देश ठरला आहे.
🌕 चांद्रयान-३ (Recap for Exam)
Historic Success
  • लँडिंग दिनांक: २३ ऑगस्ट २०२३ (हा दिवस आता 'राष्ट्रीय अंतराळ दिन' म्हणून साजरा होतो).
  • लँडिंग ठिकाण: 'शिवशक्ती पॉईंट' (Shiv Shakti Point).
  • रोव्हर: प्रज्ञान (Pragyan) | लँडर: विक्रम (Vikram).
  • शोध: चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर सल्फर (Sulphur) असल्याचे पुरावे सापडले.

🌌 NASA (नासा) - महत्त्वपूर्ण मोहिमा

🌙 आर्टेमिस मोहीम (Artemis Mission)
Upcoming (2025-26)

मानवाला पुन्हा चंद्रावर पाठवण्याची नासाची महत्त्वकांक्षी मोहीम.

  • Artemis II: २०२५ मध्ये नियोजित. यात ४ अंतराळवीर चंद्राला प्रदक्षिणा घालून परत येतील (लँडिंग करणार नाहीत).
  • विशेष: यात पहिल्यांदाच एका महिलेचा (Christina Koch) आणि एका कृष्णवर्णीय व्यक्तीचा (Victor Glover) समावेश असेल.
🪐 युरोपा क्लिपर (Europa Clipper)
Launch: Oct 2024
  • लक्ष्य: गुरू ग्रहाचा चंद्र 'युरोपा' (Europa).
  • उद्देश: युरोपाच्या बर्फाळ कवचाखाली लपलेल्या महासागरात जीवसृष्टी (Life) असू शकते का, याचा शोध घेणे.
🤝 NISAR (निसार) - भारत व अमेरिका
Joint Mission

NASA-ISRO Synthetic Aperture Radar

  • हा जगातील सर्वात महागडा अर्थ ऑब्झर्वेशन सॅटेलाईट आहे.
  • कार्य: पृथ्वीवरील नैसर्गिक आपत्ती, हिमनद्या वितळणे आणि परिसंस्थेतील बदल यांचा अचूक अभ्यास करणे.
  • प्रक्षेपण २०२५ च्या सुरुवातीला अपेक्षित.
🚀 खाजगी अंतराळ क्षेत्र (India)
  • Agnikul Cosmos: चेन्नई स्थित स्टार्टअप. त्यांनी २०२४ मध्ये जगातील पहिले 3D-printed engine असलेले 'अग्निबाण' (Agnibaan SOrTeD) रॉकेट यशस्वीरित्या लाँच केले.

Premium Resources

Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation