आरोग्य: नवीन लशी आणि रोगांचे उद्रेक अपडेट: जानेवारी २०२६ पर्यंतच्या महत्त्वाच्या घडामोडी - MPSC चालू घडामोडी

💉 नवीन लशी (New Vaccines 2025-26)

Latest: Jan 2026

१. हेपेटायटिस-E लस (Hevaxin) - भारतातील पहिली:

लाँच: १० जानेवारी २०२६ रोजी 'Dr. Reddy's' ने ही लस लाँच केली.
महत्त्व: ही भारतातील पहिली स्वदेशी हेपेटायटिस-E लस आहे. दूषित पाण्यामुळे होणाऱ्या काविळीवर ही गुणकारी आहे.

२. डेंग्यूवरील स्वदेशी लस (DengiAll):

मोठे यश: जानेवारी २०२६ मध्ये या लशीच्या तिसऱ्या टप्प्यातील (Phase 3) चाचण्या यशस्वीरीत्या पूर्ण झाल्याचे घोषित करण्यात आले.
भविष्य: २०२७ पर्यंत ही लस बाजारात येण्याची शक्यता आहे. (पॅनेसिया बायोटेक आणि ICMR ची निर्मिती).

३. क्षयरोग लस (MTBVAC):

वैशिष्ट्य: मानवी स्रोतापासून बनवलेली ही पहिली जिवंत (Live attenuated) टीबी लस आहे.
स्थिती: २०२५ मध्ये भारतात प्रौढांवरील चाचण्यांचे सकारात्मक परिणाम दिसून आले. सध्याच्या BCG पेक्षा ही लस अधिक प्रभावी ठरू शकते.

🦠 रोगांचे उद्रेक आणि स्थिती (2025-26)

Current Risk

रोग (Disease)	सद्यस्थिती (Jan 2026)	महत्त्वाचे मुद्दे
Mpox (मंकीपॉक्स)	जोखीम कायम	WHO ने आफ्रिकेतील वाढत्या रुग्णसंख्येमुळे आणि नवीन स्ट्रेनमुळे ही आरोग्य आणीबाणी ऑगस्ट २०२६ पर्यंत वाढवली आहे.
चांदीपुरा व्हायरस	पुनरावलोकनाखाली	२०२४ च्या गुजरात उद्रेकानंतर (ज्यात १४+ मुलांचा मृत्यू झाला), २०२५ मध्ये ICMR ने याचा 'बदलणारा पॅटर्न' (Changing Pattern) अभ्यासण्यासाठी विशेष पथके नेमली होती.
बर्ड फ्लू (H5N1)	हाय अलर्ट	२०२५ मध्ये काही मानवी संसर्गाच्या घटनांनंतर (Human Cases) जागतिक स्तरावर हाय अलर्ट जारी करण्यात आला आहे.
गोवर-रुबेला (Measles)	निर्मूलन मोहीम	भारताने २०२५-२६ हे वर्ष 'गोवर-रुबेला निर्मूलन' (Zero Measles-Rubella) लक्ष्य वर्ष म्हणून घोषित केले आहे.

                ⚠️ फ्लर्ट (FLiRT) व्हेरियंट: २०२४-२५ मध्ये कोविडचे 'KP.2' आणि 'KP.3' हे व्हेरियंट चर्चेत होते, परंतु २०२६ च्या सुरुवातीला त्यांचा प्रभाव कमी झाला आहे.
            

📱 डिजिटल आरोग्य (Digital Health)

U-WIN Live

U-WIN प्लॅटफॉर्म: २०२५ च्या अखेरीस याचे संपूर्ण देशात 'युनिव्हर्सल लसीकरणासाठी' (UIP) यशस्वीरीत्या रोलआउट झाले आहे. आता गरोदर माता आणि बालकांचे लसीकरण रेकॉर्ड पूर्णपणे डिजिटल झाले आहे.
ABHA ID: २०२६ पर्यंत ५० कोटी भारतीयांचे डिजिटल हेल्थ आयडी (ABHA) तयार करण्याचे उद्दिष्ट पूर्णत्वाकडे.

आरोग्य: नवीन लशी आणि रोगांचे उद्रेक

Premium Resources