जैवविविधता आणि वारसा (२०२४-२६) नवीन व्याघ्र प्रकल्प, रामसर स्थळे आणि UNESCO जागतिक वारसा - MPSC चालू घडामोडी

🐯 व्याघ्र प्रकल्प (Tiger Reserves)

Total: 55+

भारतातील एकूण व्याघ्र प्रकल्पांची संख्या ५५ झाली आहे (२०२५ स्थिती).

क्रमांक	नाव (Name)	राज्य (State)	महत्त्वाचे
५५ वा	धोलपूर-करौली (Dholpur-Karauli)	राजस्थान	राजस्थानमधील ५ वा व्याघ्र प्रकल्प.
५४ वा	वीरांगना दुर्गावती (Veerangana Durgavati)	मध्य प्रदेश	मध्य प्रदेशातील ७ वा प्रकल्प (सर्वाधिक वाघ असलेले राज्य).
५३ वा	राणीपूर (Ranipur)	उत्तर प्रदेश	बुंदेलखंड प्रदेशातील पहिला.

                🌍 IBCA (International Big Cat Alliance): भारताने वाघांसह ७ मोठ्या मांजर प्रजातींच्या संवर्धनासाठी ९७ देशांना एकत्र आणून ही आघाडी स्थापन केली आहे. मुख्यालय भारतात असेल.
            

🚩 महाराष्ट्र अपडेट: महाराष्ट्रात एकूण ६ व्याघ्र प्रकल्प आहेत (मेळघाट, ताडोबा, पेंच, सह्याद्री, नवेगाव-नागझिरा, बोर).

💧 रामसर स्थळे (Ramsar Sites)

Total: 85

ऑगस्ट २०२४ (स्वातंत्र्य दिनाच्या पूर्वसंध्येला) भारताने आणखी नवीन स्थळे घोषित केली, ज्यामुळे एकूण संख्या ८५ झाली आहे.

🆕 नवीन समावेश (New Additions 2024-25):

स्थळाचे नाव	राज्य
नांजरायन पक्षी अभयारण्य (Nanjarayan)	तामिळनाडू
काझुवेली पक्षी अभयारण्य (Kazhuveli)	तामिळनाडू
तवा जलाशय (Tawa Reservoir)	मध्य प्रदेश

                📊 सर्वाधिक रामसर स्थळे: तामिळनाडू (१८) राज्यात सर्वाधिक रामसर स्थळे आहेत. त्यानंतर उत्तर प्रदेशचा क्रमांक लागतो.
            

🏛️ UNESCO जागतिक वारसा स्थळे

India Total: 43

भारतातील एकूण जागतिक वारसा स्थळांची संख्या ४३ झाली आहे.

वर्ष	स्थळाचे नाव	राज्य	प्रकार
२०२४	चराईदेव मोईदाम (Moidams)	आसाम	सांस्कृतिक. (अहोम राजवंशाची दफनभूमी - पिरॅमिड्ससारखी रचना). ईशान्य भारतातील पहिले सांस्कृतिक वारसा स्थळ.
२०२३	होयसाळ मंदिरे (Hoysala Temples)	कर्नाटक	सांस्कृतिक (बेलूर, हळेबीड, सोमनाथपूर).
२०२३	शांती निकेतन (Santiniketan)	पश्चिम बंगाल	रवींद्रनाथ टागोरांनी स्थापन केलेले विद्यापीठ.

🚩 MPSC विशेष (मराठा लष्करी लँडस्केप्स):
२०२४-२५ वर्षासाठी भारताने 'मराठा लष्करी वास्तुकला' (Maratha Military Landscapes) हे नामांकन युनेस्कोला पाठवले होते. यात महाराष्ट्रातील १२ किल्ल्यांचा (साल्हेर, शिवनेरी, लोहगड, रायगड इ.) समावेश आहे. (निर्णय प्रलंबित/चर्चेत).

🍃 इतर महत्त्वाचे अपडेट्स

चित्ता प्रकल्प (Cheetah Project): मध्य प्रदेशातील 'कुनो नॅशनल पार्क'मध्ये आता चित्त्यांची संख्या वाढली असून, तिथे जन्मलेले शावक (Cubs) आता मोठे होत आहेत. गांधी सागर अभयारण्य हे चित्त्यांसाठी दुसरे घर म्हणून तयार केले जात आहे.
मिष्टी योजना (MISHTI): खारफुटी (Mangrove) वनांच्या संवर्धनासाठी ही योजना २०२४-२५ मध्ये वेगाने राबवली जात आहे.
16 व्या वित्त आयोग: आयोगाने वनांच्या संरक्षणासाठी राज्यांना अधिक निधी देण्याची शिफारस केली आहे.

जैवविविधता आणि वारसा (२०२४-२६)

🆕 नवीन समावेश (New Additions 2024-25):

Premium Resources