ParikshaNiti
सण आणि उत्सव: सांस्कृतिक घडामोडी स्टॅटिक माहिती + चालू घडामोडी (जानेवारी २०२६ पर्यंत)
सण आणि उत्सव: विविध राज्यांतील महत्त्वाचे उत्सव. 1/10/2026
सण आणि उत्सव: सांस्कृतिक घडामोडी
स्टॅटिक माहिती + चालू घडामोडी (जानेवारी २०२६ पर्यंत)
🙏
प्रयागराज महाकुंभ मेळा २०२५
Most Important
जगातील सर्वात मोठा धार्मिक मेळावा प्रयागराज (उत्तर प्रदेश) येथे आयोजित.
- कालावधी: १३ जानेवारी २०२५ (पौष पौर्णिमा) ते २६ फेब्रुवारी २०२५ (महाशिवरात्री).
- महत्त्व: हा १२ वर्षांनी येणारा 'पूर्ण कुंभ' (Maha Kumbh) आहे.
- विशेष उपक्रम:
- नेत्र कुंभ (Netra Kumbh): मोफत नेत्र तपासणी आणि चष्मे वाटपाचा विक्रम करण्याचे लक्ष्य.
- AI आणि ड्रोन: गर्दीच्या व्यवस्थापनासाठी पहिल्यांदाच मोठ्या प्रमाणावर कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर.
- ग्रीन कुंभ: प्लास्टिक मुक्त आणि 'झिरो वेस्ट' (Zero Waste) इव्हेंट करण्याचा प्रयत्न.
🔥
चर्चेतील उत्सव (Current Affairs)
News Updates
१. हॉर्नबिल फेस्टिव्हल (Hornbill Festival) - नागालँड
- २५ वी आवृत्ती (२०२४): १ ते १० डिसेंबर २०२४ दरम्यान 'किसामा हेरिटेज व्हिलेज' येथे रौप्य महोत्सवी (Silver Jubilee) उत्सव पार पडला.
- भागीदार देश (Partner Countries): जपान, वेल्स (UK) आणि पेरू (Peru) यांनी सहभाग नोंदवला.
- महत्त्व: याला "उत्सवांचा उत्सव" (Festival of Festivals) म्हटले जाते.
२. मेदाराम जत्रा (Medaram Jatara) - तेलंगणा
- कुंभमेळ्यानंतरची भारतातील दुसरी सर्वात मोठी जत्रा.
- ही द्वैवार्षिक (दर २ वर्षांनी) भरते. फेब्रुवारी २०२४ मध्ये झाली होती, आता पुढील जत्रा फेब्रुवारी २०२६ मध्ये होणार आहे.
- दैवत: समक्का-सरलम्मा (आदिवासी देवी).
३. त्रिशूर पूरम (Thrissur Pooram) - केरळ
⚠️ वाद (Controversy 2024): एप्रिल २०२४ मध्ये झालेल्या या उत्सवात पोलिसांच्या निर्बंधांमुळे आणि फटाक्यांच्या आतषबाजीला उशीर झाल्यामुळे मोठा वाद निर्माण झाला होता. हा उत्सव केरळच्या संस्कृतीचा अविभाज्य भाग आहे.
४. युनेस्को वारसा (UNESCO Intangible Heritage):
- गरबा (गुजरात): डिसेंबर २०२३ मध्ये 'गर्भा' नृत्याचा समावेश युनेस्कोच्या 'अमूर्त सांस्कृतिक वारसा' यादीत करण्यात आला. २०२४-२५ च्या परीक्षांसाठी हे अजूनही महत्त्वाचे आहे.
🏷️
GI मानांकन आणि खाद्य संस्कृती (२०२४-२५)
GI Tags
उत्सवांशी संबंधित काही पदार्थांना नुकतेच GI मानांकन मिळाले आहे:
- सिमलीपाल काई चटणी (Similipal Kai Chutney): ओडिशा (मकर संक्रांतीला आदिवासी भागात खाल्ली जाते).
- बेशनुपूर मोतिचूर लाडू: पश्चिम बंगाल.
- हनुमान गढीचा लाडू: अयोध्या (उत्तर प्रदेश) - राम मंदिर उद्घाटनाच्या वेळी चर्चेत.
🗺️
राज्यनिहाय महत्त्वाचे सण (Static GK)
| राज्य (State) | प्रमुख उत्सव (Festivals) |
|---|---|
| महाराष्ट्र | गणेशोत्सव, गुढीपाडवा, नारळी पौर्णिमा, काला घोडा महोत्सव (मुंबई). |
| आसाम | बिहू (Bihu) - वर्षातून ३ वेळा साजरा होतो (भोगाली, रोंगाली, कटी). अंबुबाची मेळा (कामाख्या मंदिर). |
| तामिळनाडू | पोंगल (जानेवारी - जल्लीकट्टू खेळाशी संबंधित), थाईपुसम. |
| केरळ | ओणम (नौका शर्यत - वल्लम काली), विषू. |
| गुजरात | उत्तरायण (पतंग उत्सव), रण उत्सव (Rann Utsav) - कच्छ. (२०२५-२६ च्या तारखा: ऑक्टो २०२५ ते मार्च २०२६). |
| ओडिशा | रथ यात्रा (पुरी), नुआखाई (नवीन पीक उत्सव), राजा पर्बा. |
| लडाख | हेमिस (Hemis), लोसार (Losar - तिबेटी नववर्ष). |
| अरुणाचल प्रदेश | लोसार, मोपिन (Mopin), सोलुंग. |
| मणिपूर | संगाई महोत्सव (Sangai Festival), लाई हरोबा. |
🌾 मकर संक्रांतीची विविध नावे (जानेवारी २०२५):
• उत्तर भारत: लोहरी / मकर संक्रांती
• गुजरात: उत्तरायण
• तामिळनाडू: पोंगल
• आसाम: माघ बिहू
• गुजरात/महाराष्ट्र: संक्रांत
• उत्तर भारत: लोहरी / मकर संक्रांती
• गुजरात: उत्तरायण
• तामिळनाडू: पोंगल
• आसाम: माघ बिहू
• गुजरात/महाराष्ट्र: संक्रांत
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup