ParikshaNiti
कला आणि संस्कृती (२०२४-२६) साहित्य संमेलने, अभिजात भाषा आणि शास्त्रीय कला
कला आणि संस्कृती: साहित्य संमेलने (अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन), शास्त्रीय नृत्य/संगीत. 1/10/2026
कला आणि संस्कृती (२०२४-२६)
साहित्य संमेलने, अभिजात भाषा आणि शास्त्रीय कला
🏆
मराठीला 'अभिजात भाषेचा' दर्जा
Historic (Oct 2024)
३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी केंद्र सरकारने मराठीसह ५ नवीन भाषांना 'अभिजात भाषा' (Classical Language) म्हणून मान्यता दिली.
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| नवीन ५ भाषा | मराठी, पाली, प्राकृत, आसामी आणि बंगाली. |
| एकूण अभिजात भाषा | आता भारतात एकूण ११ अभिजात भाषा आहेत. (आधीच्या ६: तमिळ, संस्कृत, तेलगू, कन्नड, मल्याळम, ओडिया). |
| समिती | रंगनाथ पठारे समिती (२०१३) च्या अहवालाचा यात मोठा वाटा होता. |
💡 फायदा: आता मराठीच्या विकासासाठी केंद्राकडून वार्षिक निधी मिळेल आणि विद्यापीठांमध्ये मराठीसाठी 'अध्यासन केंद्रे' (Chairs) स्थापन केली जातील.
📚
अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलने
Updated
| संमेलन | ९८ वे (२०२५) | ९७ वे (२०२४) |
|---|---|---|
| ठिकाण | दिल्ली (ताल्कटोरा स्टेडियम) | अमळनेर (जळगाव) |
| कालावधी | २१-२३ फेब्रुवारी २०२५ | फेब्रुवारी २०२४ |
| अध्यक्ष | डॉ. तारा भवाळकर | डॉ. रवींद्र शोभणे |
| वैशिष्ट्य | १ ९ ५ ४ नंतर पहिल्यांदाच दिल्लीत संमेलन. तारा भवाळकर या ज्येष्ठ लोकसाहित्यिक आहेत. | साने गुरुजींच्या कर्मभूमीत आयोजन. |
इतर महत्त्वाची संमेलने (२०२४-२५):
- १०० वे नाट्य संमेलन (२०२४): सांगली, पुणे, मुंबई अशा विविध ठिकाणी साजरे झाले. अध्यक्ष: डॉ. जब्बार पटेल.
- विश्व मराठी संमेलन २०२४: नवी मुंबई येथे संपन्न.
💃
शास्त्रीय नृत्य आणि संगीत
Culture
१. युनेस्को अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Heritage):
- गरबा (गुजरात): २०२३ च्या अखेरीस 'गरबा' नृत्याचा या यादीत समावेश झाला. ही भारताची १५ वी अमूर्त वारसा ठरली आहे.
२. संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (२०२४ घोषणा):
- अमृत पुरस्कार: स्वातंत्र्याच्या अमृत महोत्सवानिमित्त ८४ ज्येष्ठ कलाकारांना (ज्यांना आतापर्यंत कोणताही राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला नव्हता) 'अमृत पुरस्कार' देण्यात आले.
- महाराष्ट्रातील अनेक लोककलाकारांचा यात समावेश होता.
३. ग्वाल्हेर: संगीताचे शहर (City of Music):
- युनेस्कोने मध्य प्रदेशातील ग्वाल्हेर शहराला 'City of Music' म्हणून घोषित केले आहे. (तानसेन यांचे जन्मस्थळ).
- कोझिकोड (केरळ): याला 'साहित्याचे शहर' (City of Literature) म्हणून घोषित केले आहे (भारतातील पहिलेच).
🎵 शास्त्रीय नृत्य: भारतात संगीत नाटक अकादमीनुसार ८ शास्त्रीय नृत्ये आहेत. (काही ठिकाणी 'छौ' नृत्याला ९ वे मानले जाते, पण संस्कृती मंत्रालय अधिकृतपणे ८ मानते).
🏆 साहित्य अकादमी पुरस्कार (मराठी)
- २०२३ (घोषित २०२४): कृष्णात खोत यांच्या 'रिंगाण' (कादंबरी) ला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला.
- बाल साहित्य पुरस्कार २०२४: भारत सासणे ('समशेर आणि भूतबंगला').
- युवा साहित्य पुरस्कार २०२४: देविदास सौदागर ('उसवण' - कादंबरी).
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup