ParikshaNiti
सामाजिक मुद्दे (२०२४-२६) महिला, बालके, आदिवासी आणि वंचित घटकांसाठीचे महत्त्वाचे निर्णय
सामाजिक मुद्दे: महिला, बालके, आदिवासी आणि वंचित घटकांसाठीचे निर्णय. 1/10/2026
सामाजिक मुद्दे (२०२४-२६)
महिला, बालके, आदिवासी आणि वंचित घटकांसाठीचे महत्त्वाचे निर्णय
👩
महिला सक्षमीकरण (Women Empowerment)
High Priority
१. लखपती दीदी योजना (Lakhpati Didi):
- उद्दिष्ट: स्वयं-सहायता गटातील (SHG) महिलांचे वार्षिक उत्पन्न १ लाख रुपयांपेक्षा जास्त करणे.
- नवीन लक्ष्य: अर्थसंकल्पात हे उद्दिष्ट २ कोटींवरून वाढवून ३ कोटी महिलांपर्यंत करण्यात आले आहे.
२. नमो ड्रोन दीदी (Namo Drone Didi):
- १५,००० महिला बचत गटांना कृषी वापरासाठी ड्रोन दिले जात आहेत.
- यामुळे शेतीचे आधुनिकीकरण होईल आणि महिलांना रोजगार मिळेल.
🚩 महाराष्ट्र विशेष: मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना
• लाभ: पात्र महिलांना दरमहा ₹१,५०० थेट बँक खात्यात.
• पात्रता: वय २१ ते ६५ वर्षे, वार्षिक उत्पन्न २.५ लाखांच्या आत.
• ही योजना २०२४ मधील महाराष्ट्रातील सर्वात मोठी सामाजिक सुरक्षा योजना ठरली आहे.
• लाभ: पात्र महिलांना दरमहा ₹१,५०० थेट बँक खात्यात.
• पात्रता: वय २१ ते ६५ वर्षे, वार्षिक उत्पन्न २.५ लाखांच्या आत.
• ही योजना २०२४ मधील महाराष्ट्रातील सर्वात मोठी सामाजिक सुरक्षा योजना ठरली आहे.
३. कायदेविषयक निर्णय:
- CrPC 125: सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की घटस्फोटित मुस्लिम महिलांनाही CrPC कलम 125 अंतर्गत पतीकडून पोटगी मागण्याचा अधिकार आहे.
👶
बालकल्याण (Child Welfare)
| योजना / उपक्रम | तपशील |
|---|---|
| मिशन वात्सल्य | बालकांचे संरक्षण आणि कल्याणासाठी ही 'अंब्रेला स्कीम' अधिक सक्षम करण्यात आली आहे. अनाथ मुलांसाठी विशेष तरतुदी. |
| POSHAN 2.0 | अंगणवाडीच्या माध्यमातून कुपोषण दूर करण्यासाठी भर. 'सक्षम अंगणवाडी' अंतर्गत अंगणवाड्यांचे आधुनिकीकरण. |
| U-WIN पोर्टल | लहान मुलांच्या लसीकरणाची डिजिटल नोंद ठेवण्यासाठी हे पोर्टल २०२५ पासून देशभर पूर्णपणे लागू झाले आहे. |
🏹
आदिवासी विकास (Tribal Welfare)
PVTGs Special
१. पीएम-जनमन (PM-JANMAN):
- पूर्ण रूप: PM Janjati Adivasi Nyaya Maha Abhiyan.
- लक्ष्य गट: विशेषतः असुरक्षित आदिवासी गट (PVTGs). भारतात असे ७५ गट आहेत. (महाराष्ट्रात ३: कातकरी, कोलाम, माडिया गोंड).
- उद्देश: पक्की घरे, रस्ते, वीज आणि मोबाइल कनेक्टिव्हिटी पुरवणे.
२. धरती आबा जनजातीय ग्राम उत्कर्ष अभियान:
- २०२४-२५ च्या अर्थसंकल्पात घोषणा.
- ६३,००० आदिवासी गावांचा सर्वांगीण विकास करण्याचे उद्दिष्ट.
- ५ कोटींपेक्षा जास्त आदिवासींना फायदा होणार.
३. सिकल सेल ॲनिमिया निर्मूलन मिशन:
- लक्ष्य: वर्ष २०४७ पर्यंत सिकल सेल ॲनिमिया (जो आदिवासींमध्ये जास्त आढळतो) नष्ट करणे.
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup