मानवी शरीर रचना: भाग ३ जननसंस्था आणि प्रतिकारशक्ती (Reproduction & Immunity) - सामान्य विज्ञान

👨१. पुरुष प्रजनन संस्था

वृषण (Testes): हे शरीराच्या बाहेर वृषणकोषात (Scrotum) असतात.
कारण: शुक्राणू निर्मितीसाठी शरीराच्या तापमानापेक्षा २-३°C तापमान कमी लागते.
शुक्रपेशी (Sperm): पुरुषाची युग्मक पेशी.
संप्रेरक (Hormone): टेस्टोस्टेरॉन (Testosterone). (पुरुषांमधील दाढी, मिशा, आवाजातील बदल यासाठी जबाबदार).

👩२. स्त्री प्रजनन संस्था

अंडाशय (Ovary): अंडपेशींची (Ovum) निर्मिती करते.
संप्रेरके: इस्ट्रोजेन (Estrogen) आणि प्रोजेस्टेरॉन.
फलन (Fertilization): स्त्रीबीज आणि शुक्राणू यांचे मिलन अंडवाहिनीमध्ये (Fallopian Tube) होते.
गर्भाशय (Uterus): गर्भाची वाढ येथे होते.
ऋतुचक्र (Menstrual Cycle): दर २८-३० दिवसांनी येते. ओव्ह्युलेशन (अंडपेशी बाहेर पडणे) साधारणपणे १४ व्या दिवशी होते.

🧬 IVF (In Vitro Fertilization): जेव्हा नैसर्गिकरित्या गर्भधारणा होत नाही, तेव्हा शरीराबाहेर (Test tube मध्ये) फलन घडवून आणले जाते, त्याला 'टेस्ट ट्यूब बेबी' म्हणतात.

👶३. लिंग निश्चिती (Sex Determination)

मानवी शरीरात २३ जोड्या (४६) गुणसूत्रे असतात. त्यातील २२ जोड्या 'कायिक' (Autosomes) आणि १ जोडी 'लिंग गुणसूत्रे' (Sex Chromosomes) असते.

पुरुष (Male) = 44 + XY
स्त्री (Female) = 44 + XX

पुरुषाकडून (Sperm)	स्त्रीकडून (Egg)	अपत्य (Child)
X गुणसूत्र	X गुणसूत्र	XX (मुलगी)
Y गुणसूत्र	X गुणसूत्र	XY (मुलगा)

            💡 निष्कर्ष: मूल मुलगा होणार की मुलगी, हे पूर्णपणे पुरुषाच्या (वडिलांच्या) गुणसूत्रावर अवलंबून असते. (कारण मातेकडे फक्त X असते, पण पित्याकडे X आणि Y दोन्ही असतात).
        

🛡️४. प्रतिकारशक्ती (Immunity)

रोगांपासून शरीराचे रक्षण करण्याची क्षमता.

महत्त्वाचे घटक:

अँटीजेन (Antigen)	बाहेरून येणारे हानिकारक घटक (उदा. जिवाणू, विषाणू). (शत्रू)
अँटीबॉडी (Antibody)	अँटीजेनला मारण्यासाठी शरीरात तयार होणारी रसायने. (शस्त्र)
WBC (सैनिक पेशी)	लिम्फोसाइट्स (Lymphocytes) - T-cells आणि B-cells मुख्य भूमिका बजावतात.

प्रकार:

सहज (Innate): जन्मतःच असलेली प्रतिकारशक्ती.
उपार्जित (Acquired): लसीकरणाने किंवा आजार होऊन गेल्यानंतर मिळवलेली.

💉 लसीकरण (Vaccination): यात मेलेले किंवा कमकुवत केलेले जंतू शरीरात सोडले जातात, ज्यामुळे शरीर त्यांच्याविरुद्ध लढण्याचा सराव (Memory Cells) तयार करते.
एडवर्ड जेन्नर यांनी देवीची पहिली लस शोधली.

मानवी शरीर रचना: भाग ३

महत्त्वाचे घटक:

प्रकार:

Premium Resources