ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti
HomeReasoningसमानता

समानता / सादृश्यता (Analogy)

समानता 2/21/2026
समानता / सादृश्यता (Analogy) स्मार्ट नोट्स | तर्कशक्ती

समानता / सादृश्यता (Analogy) स्मार्ट नोट्स

MPSC • तलाठी • ZP • लिपिक • संयुक्त परीक्षा साठी
सर्व प्रकार + ट्रिक्स – परीक्षेत १००% गुण मिळवा!

सादृश्यता म्हणजे काय?

A : B :: C : D → A आणि B मधील संबंध C आणि D मध्ये असावा.

ट्रिक: नेहमी संबंध उच्चारून पाहा (जसे "डॉक्टर रुग्णाचा उपचार करतो" → तोच संबंध शोधा).

प्रकार: शब्द, संख्या, अक्षर, अर्थ, GK आधारित.

मुख्य प्रकार आणि उदाहरणे (MPSC/Talathi स्तरावर)

1. शब्द / अर्थ आधारित (Word / Semantic Analogy)

उदाहरण: डॉक्टर : रुग्णालय :: शिक्षक : ?
संबंध: डॉक्टर जिथे काम करतो → रुग्णालय
उत्तर: शाळा
उदाहरण: आई : मुलगा :: कोंबडी : ?
संबंध: आईचा मुलगा → कोंबडीचा पिल्लू
उत्तर: पिल्लू
उदाहरण: मुंबई : महाराष्ट्र :: दिल्ली : ?
संबंध: राज्याची राजधानी
उत्तर: भारत

ट्रिक: व्यक्ती-व्यवसाय, भाग-पूर्ण, कारण-परिणाम, विरोधार्थी, समानार्थी इ. तपासा.

2. संख्या आधारित (Number Analogy)

उदाहरण: ४ : १६ :: ५ : ?
संबंध: 42=164^2 = 1652=255^2 = 25
उत्तर: २५
उदाहरण: २ : ८ :: ३ : ?
संबंध: 23=82^3 = 833=273^3 = 27
उत्तर: २७
उदाहरण: १२ : १४४ :: १३ : ?
संबंध: 12×12=14412 \times 12 = 14413×13=16913 \times 13 = 169
उत्तर: १६९

ट्रिक: चौरस, घन, गुणाकार, जोड/वजा + काही संख्या तपासा.

3. अक्षर आधारित (Letter Analogy)

उदाहरण: AB : CD :: EF : ?
संबंध: +२,+२ (A→C, B→D)
उत्तर: GH
उदाहरण: CAT : FDW :: DOG : ?
संबंध: प्रत्येक अक्षर +३ (C+3=F, A+3=D, T+3=W)
उत्तर: GRJ (D+3=G, O+3=R, G+3=J)

ट्रिक: +n / -n क्रम, उलट क्रम, स्वर/व्यंजन तपासा.

4. विरोधार्थी / समानार्थी (Antonym / Synonym)

उदाहरण: गरम : थंड :: दिवस : ?
संबंध: विरोधार्थी
उत्तर: रात्र
उदाहरण: मोठा : लहान :: उंच : ?
उत्तर: खाली किंवा छोटा

5. GK / सामान्य ज्ञान आधारित

उदाहरण: गंगा : भारत :: नाईल : ?
संबंध: नदी-देश
उत्तर: इजिप्त
उदाहरण: शिवाजी महाराज : रायगड :: पेशवे : ?
संबंध: किल्ला/ठिकाण
उत्तर: पुणे (किंवा शनिवार वाडा)

6. इतर मिश्रित प्रकार (Cause-Effect, Tool-Worker इ.)

उदाहरण: चाकू : कापणे :: पेन : ?
संबंध: साधन-कार्य
उत्तर: लिहिणे
उदाहरण: पाऊस : पाणी :: सूर्य : ?
संबंध: परिणाम
उत्तर: उष्णता किंवा प्रकाश

मास्टर होण्यासाठी ७ सोप्या ट्रिक्स

  1. संबंध उच्चारून पाहा (जसे "A हे B चे ... आहे").
  2. शब्द असल्यास: व्यवसाय, ठिकाण, भाग-पूर्ण, विरोधी इ.
  3. संख्या असल्यास: चौरस (2^2), घन (3^3), गुणाकार तपासा.
  4. अक्षर असल्यास: +n क्रम (A=1, B=2...) वापरा.
  5. पर्याय तपासून बघा – कोणता फिट होतो.
  6. दररोज २०-३० प्रश्न सोडवा (Testbook, Unacademy, YouTube वर मराठीत मिळतात).
  7. परीक्षेत: पहिल्या २-३ सेकंदात संबंध ओळखा → वेळ वाचेल!

९०% प्रश्न फक्त संबंध ओळखून सोडवले जातात – सरावाने १००% अचूकता येईल!

Premium Resources

Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation