ParikshaNiti
समानता / सादृश्यता (Analogy)
समानता 2/21/2026
समानता / सादृश्यता (Analogy) स्मार्ट नोट्स
MPSC • तलाठी • ZP • लिपिक • संयुक्त परीक्षा साठी
सर्व प्रकार + ट्रिक्स – परीक्षेत १००% गुण मिळवा!
सादृश्यता म्हणजे काय?
A : B :: C : D → A आणि B मधील संबंध C आणि D मध्ये असावा.
ट्रिक: नेहमी संबंध उच्चारून पाहा (जसे "डॉक्टर रुग्णाचा उपचार करतो" → तोच संबंध शोधा).
प्रकार: शब्द, संख्या, अक्षर, अर्थ, GK आधारित.
मुख्य प्रकार आणि उदाहरणे (MPSC/Talathi स्तरावर)
1. शब्द / अर्थ आधारित (Word / Semantic Analogy)
उदाहरण: डॉक्टर : रुग्णालय :: शिक्षक : ?
संबंध: डॉक्टर जिथे काम करतो → रुग्णालय
उत्तर: शाळा
संबंध: डॉक्टर जिथे काम करतो → रुग्णालय
उत्तर: शाळा
उदाहरण: आई : मुलगा :: कोंबडी : ?
संबंध: आईचा मुलगा → कोंबडीचा पिल्लू
उत्तर: पिल्लू
संबंध: आईचा मुलगा → कोंबडीचा पिल्लू
उत्तर: पिल्लू
उदाहरण: मुंबई : महाराष्ट्र :: दिल्ली : ?
संबंध: राज्याची राजधानी
उत्तर: भारत
संबंध: राज्याची राजधानी
उत्तर: भारत
ट्रिक: व्यक्ती-व्यवसाय, भाग-पूर्ण, कारण-परिणाम, विरोधार्थी, समानार्थी इ. तपासा.
2. संख्या आधारित (Number Analogy)
उदाहरण: ४ : १६ :: ५ : ?
संबंध: →
उत्तर: २५
संबंध: →
उत्तर: २५
उदाहरण: २ : ८ :: ३ : ?
संबंध: →
उत्तर: २७
संबंध: →
उत्तर: २७
उदाहरण: १२ : १४४ :: १३ : ?
संबंध: →
उत्तर: १६९
संबंध: →
उत्तर: १६९
ट्रिक: चौरस, घन, गुणाकार, जोड/वजा + काही संख्या तपासा.
3. अक्षर आधारित (Letter Analogy)
उदाहरण: AB : CD :: EF : ?
संबंध: +२,+२ (A→C, B→D)
उत्तर: GH
संबंध: +२,+२ (A→C, B→D)
उत्तर: GH
उदाहरण: CAT : FDW :: DOG : ?
संबंध: प्रत्येक अक्षर +३ (C+3=F, A+3=D, T+3=W)
उत्तर: GRJ (D+3=G, O+3=R, G+3=J)
संबंध: प्रत्येक अक्षर +३ (C+3=F, A+3=D, T+3=W)
उत्तर: GRJ (D+3=G, O+3=R, G+3=J)
ट्रिक: +n / -n क्रम, उलट क्रम, स्वर/व्यंजन तपासा.
4. विरोधार्थी / समानार्थी (Antonym / Synonym)
उदाहरण: गरम : थंड :: दिवस : ?
संबंध: विरोधार्थी
उत्तर: रात्र
संबंध: विरोधार्थी
उत्तर: रात्र
उदाहरण: मोठा : लहान :: उंच : ?
उत्तर: खाली किंवा छोटा
उत्तर: खाली किंवा छोटा
5. GK / सामान्य ज्ञान आधारित
उदाहरण: गंगा : भारत :: नाईल : ?
संबंध: नदी-देश
उत्तर: इजिप्त
संबंध: नदी-देश
उत्तर: इजिप्त
उदाहरण: शिवाजी महाराज : रायगड :: पेशवे : ?
संबंध: किल्ला/ठिकाण
उत्तर: पुणे (किंवा शनिवार वाडा)
संबंध: किल्ला/ठिकाण
उत्तर: पुणे (किंवा शनिवार वाडा)
6. इतर मिश्रित प्रकार (Cause-Effect, Tool-Worker इ.)
उदाहरण: चाकू : कापणे :: पेन : ?
संबंध: साधन-कार्य
उत्तर: लिहिणे
संबंध: साधन-कार्य
उत्तर: लिहिणे
उदाहरण: पाऊस : पाणी :: सूर्य : ?
संबंध: परिणाम
उत्तर: उष्णता किंवा प्रकाश
संबंध: परिणाम
उत्तर: उष्णता किंवा प्रकाश
मास्टर होण्यासाठी ७ सोप्या ट्रिक्स
- संबंध उच्चारून पाहा (जसे "A हे B चे ... आहे").
- शब्द असल्यास: व्यवसाय, ठिकाण, भाग-पूर्ण, विरोधी इ.
- संख्या असल्यास: चौरस (), घन (), गुणाकार तपासा.
- अक्षर असल्यास: +n क्रम (A=1, B=2...) वापरा.
- पर्याय तपासून बघा – कोणता फिट होतो.
- दररोज २०-३० प्रश्न सोडवा (Testbook, Unacademy, YouTube वर मराठीत मिळतात).
- परीक्षेत: पहिल्या २-३ सेकंदात संबंध ओळखा → वेळ वाचेल!
९०% प्रश्न फक्त संबंध ओळखून सोडवले जातात – सरावाने १००% अचूकता येईल!
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup