ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti
HomeReasoningघड्याळ व दिनदर्शिका

घड्याळ व दिनदर्शिका (Clock & Calendar)

घड्याळ व दिनदर्शिका 2/21/2026
घड्याळ व दिनदर्शिका (Clock & Calendar) स्मार्ट नोट्स | तर्कशक्ती

घड्याळ व दिनदर्शिका (Clock & Calendar) स्मार्ट नोट्स

MPSC • तलाठी • ZP • लिपिक • संयुक्त परीक्षा साठी
TCS पैटर्न + ट्रिक्स – १००% स्कोअर!

घड्याळ (Clock) मुख्य नियम

  • घड्याळ ३६०° आहे.
  • १ तास = ३०° (३६०/१२)
  • १ मिनिटात तासाचा हात = 0.5°0.5° (३०/६०)
  • १ मिनिटात मिनिटाचा हात = 6° (३६०/६०)
  • हातांची वेग वेगळी: मिनिटाचा हात १२ पट वेगवान.

ट्रिक: कोन = 30H5.5M|30H - 5.5M| (H = तास, M = मिनिटे) → किमान कोन घ्या (≤१८०°).

घड्याळ मुख्य प्रकार आणि उदाहरणे

1. हातांचा कोन (Angle Between Hands)

उदाहरण: सकाळी ३:२० वाजता हातांचा कोन किती?
फॉर्म्युला: 30×35.5×20=90110=20°|30 \times 3 - 5.5 \times 20| = |90 - 110| = 20°
उत्तर: २०°
उदाहरण: ४:४० वाजता कोन?
30×45.5×40=120220=100°|30 \times 4 - 5.5 \times 40| = |120 - 220| = 100°
उत्तर: १००° (किंवा २६०° पण किमान १००°)

ट्रिक: ११:०० वाजता ०° (हात एकत्र), २:४३ वाजता सुमारे १८०° (समोरासमोर).

2. हात एकत्र येणे / समोरासमोर येणे (Coincide / Opposite)

उदाहरण: २ ते ३ च्या दरम्यान हात किती वेळा एकत्र येतात?
प्रत्येक तासाला १ वेळा (११ वेळा १२ तासांत)
उत्तर: १ वेळा (सुमारे २:१० वाजता)
उदाहरण: हात समोरासमोर येण्याची वेळ?
फॉर्म्युला: M=30H±1805.5M = \frac{30H \pm 180}{5.5}
३ वाजता: सुमारे ३:४९ (समोरासमोर)

3. खराब घड्याळ (Wrong / Fast-Slow Clock)

उदाहरण: घड्याळ १० मिनिटे मंद आहे. खरी वेळ १०:३० असताना घड्याळ काय दाखवेल?
१०:२०
उत्तर: १०:२०

ट्रिक: मंद = कमी दाखवतो, जलद = जास्त दाखवतो. फरक × (प्रश्नातील वेळ).

दिनदर्शिका (Calendar) मुख्य नियम

  • सामान्य वर्ष = ३६५ दिवस = ५२ आठवडे + १ ऑड डे
  • लीप वर्ष = ३६६ दिवस = ५२ आठवडे + २ ऑड डे (फेब्रुवारी २९)
  • लीप वर्ष: ४ ने भाग जाणारे (पण १०० ने भाग जाणारे नाही किंवा ४०० ने भाग जाणारे)
  • ऑड डे: १ दिवस = +१ वार, २ = +२ वार इ.
  • दिवस कोड: रविवार=०, सोमवार=१, ... शनिवार=६

ट्रिक: Zeller's Congruence किंवा सोपी ट्रिक – १ जानेवारी २००० शनिवार होता (रेफरन्स).

दिनदर्शिका मुख्य प्रकार आणि उदाहरणे

1. वार शोधणे (Find Day of Date)

उदाहरण: १५ ऑगस्ट १९४७ चा वार काय?
(ट्रिक: १९४७ लीप नाही, ऑड डे कॅल्क्युलेट)
उत्तर: शुक्रवार (ऐतिहासिक)

2. ऑड डे / लीप वर्ष आधारित

उदाहरण: १ जानेवारी २०२४ सोमवार असेल तर १ जानेवारी २०२५ चा वार?
२०२४ लीप वर्ष (२ ऑड डे) → सोमवार +२ = बुधवार
उत्तर: बुधवार

ट्रिक: १०० वर्षांत २४ लीप + ७६ सामान्य = १२४ ऑड डे → +५ वार (किंवा -२).

3. मध्य आठवडा / समान तारखा

उदाहरण: २२ फेब्रुवारी २०२४ चा वार काय? (ट्रिक वापरा)
(लीप वर्ष, फेब्रुवारी २९ पर्यंत)

मास्टर होण्यासाठी ८ सोप्या ट्रिक्स

  1. घड्याळ: फॉर्म्युला 30H5.5M|30H - 5.5M| लक्षात ठेवा.
  2. कोन नेहमी १८०° पेक्षा कमी घ्या.
  3. हात एकत्र: दर तासाला १ वेळा (११ वेळा १२ तासांत).
  4. दिनदर्शिका: लीप वर्ष ४,१००,४०० नियम लक्षात ठेवा.
  5. ऑड डे: सामान्य वर्ष +१, लीप +२.
  6. रेफरन्स डे: १ जानेवारी २००० = शनिवार (किंवा १/१/१९०० सोमवार).
  7. दररोज २०-३० प्रश्न सोडवा.
  8. परीक्षेत: फॉर्म्युला लिहून घ्या → १ मिनिटात सोडवा!

घड्याळ + दिनदर्शिका एकत्र ५-१० गुण – ट्रिक्सने १००%!

Premium Resources

Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation