ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti
Homeअंकगणितभूमिती

भूमिती: रेषा व कोन (Lines & Angles)

रेषा व कोन 2/26/2026
रेषा व कोन - Parikshaniti

भूमिती: रेषा व कोन (Lines & Angles)

स्पर्धा परीक्षेत रेषा व कोन यांवर आधारित भूमितीय प्रश्न सोडवण्यासाठी समांतर रेषा आणि छेदिका यांचे गुणधर्म माहित असणे आवश्यक आहे.

१. रेषेचे प्रकार (Types of Lines)

  • समांतर रेषा (Parallel Lines): एकाच प्रतलात असणाऱ्या पण एकमेकींना कधीही न छेदणाऱ्या रेषा.
  • छेदणाऱ्या रेषा (Intersecting Lines): ज्या रेषा एकमेकींना एका बिंदूत छेदतात.
  • लंब रेषा (Perpendicular Lines): ज्या रेषा एकमेकींना 90∘90^\circ च्या कोनात छेदतात.

२. छेदिकेमुळे होणारे कोन

जेव्हा एक छेदिका दोन समांतर रेषांना छेदते, तेव्हा खालील महत्त्वाच्या कोनांच्या जोड्या तयार होतात:

  • संगत कोन (Corresponding Angles): या कोनांच्या जोड्या एकमेकांशी एकरूप (Equal) असतात.
  • व्युत्क्रम कोन (Alternate Angles): हे कोन सुद्धा एकमेकांशी एकरूप असतात. (झेड 'Z' आकाराचे कोन)
  • आंतरकोन (Interior Angles): छेदिकेच्या एकाच बाजूला असलेल्या आंतरकोनांच्या मापांची बेरीज 180∘180^\circ असते.
  • विरुद्ध कोन (Vertically Opposite Angles): हे एकमेकांशी नेहमी एकरूप असतात.
[Image of vertically opposite angles and linear pair of angles diagram]

३. रेषीय जोडीतील कोन (Linear Pair)

एकाच रेषेवर तयार होणाऱ्या दोन लगतच्या कोनांना 'रेषीय जोडीतील कोन' म्हणतात. त्यांच्या मापांची बेरीज नेहमी 180∘180^\circ असते.

४. नमुना प्रश्न (Solved Example)

प्रश्न: दोन समांतर रेषांना एका छेदिकेने छेदले असता, एका कोनाचे माप 70∘70^\circ असेल तर त्याच्या आंतरकोनाचे माप किती?

स्पष्टीकरण:
नियम: समांतर रेषांच्या आंतरकोनांची बेरीज =180∘= 180^\circ
म्हणून, आंतरकोन =180∘−70∘=110∘= 180^\circ - 70^\circ = \mathbf{110^\circ}

संकलन: Parikshaniti.in - तुमची तयारी, आमची साथ!

Premium Resources

Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files

100% Free Signup