ParikshaNiti
रेल्वे आणि बोट-प्रवाह (Train & Boat)
पाईप व टाकी 2/26/2026
रेल्वे आणि बोट-प्रवाह (Train & Boat)
स्पर्धा परीक्षेत रेल्वे आणि बोट या दोन्ही संकल्पना 'वेग-वेळ-अंतर'वर आधारित असल्या तरी त्यांचे नियम परस्परांच्या विरुद्ध कार्य करतात.
१. रेल्वे (Train Problems)
रेल्वे जेव्हा एखाद्या पुलाला किंवा प्लॅटफॉर्मला ओलांडते, तेव्हा कापलेले एकूण अंतर म्हणजे 'रेल्वेची लांबी + पुलाची लांबी' असते.
• विरुद्ध दिशा असल्यास सापेक्ष वेग = (बेरीज)
• एकाच दिशेने असल्यास सापेक्ष वेग = (वजाबाकी)
• एकाच दिशेने असल्यास सापेक्ष वेग = (वजाबाकी)
नमुना प्रश्न: २०० मीटर लांबीची रेल्वे ६० किमी/तास वेगाने एका बोगद्याला ३० सेकंदात ओलांडते, तर बोगद्याची लांबी किती?
टीप: येथे आधी एकूण अंतर काढावे लागेल.
टीप: येथे आधी एकूण अंतर काढावे लागेल.
२. बोट व प्रवाह (Boat & Stream)
येथे पाण्याचा प्रवाह बोटीच्या वेगावर परिणाम करतो.
• प्रवाहाच्या दिशेने (Downstream) वेग =
• प्रवाहाच्या विरुद्ध (Upstream) वेग =
(येथे = बोटीचा वेग, = प्रवाहाचा वेग)
• प्रवाहाच्या विरुद्ध (Upstream) वेग =
(येथे = बोटीचा वेग, = प्रवाहाचा वेग)
नमुना प्रश्न: एका बोटीचा संथ पाण्यातील वेग १० किमी/तास असून प्रवाहाचा वेग २ किमी/तास आहे, तर प्रवाहाच्या विरुद्ध बोटीचा वेग किती असेल?
उत्तर:
उत्तर:
⚠️ महत्त्वाचा फरक लक्षात ठेवा:
• रेल्वेमध्ये: विरुद्ध दिशेने येणाऱ्या गाड्यांचा वेग वाढतो (बेरीज).
• बोटीमध्ये: प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेला बोटीचा वेग कमी होतो (वजाबाकी).
• रेल्वेमध्ये: विरुद्ध दिशेने येणाऱ्या गाड्यांचा वेग वाढतो (बेरीज).
• बोटीमध्ये: प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेला बोटीचा वेग कमी होतो (वजाबाकी).
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup