ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti.in
ParikshaNiti
Homeअंकगणितसरलीकरण (Simplification)

अपूर्णांक (Fractions)

अपूर्णांक 2/26/2026
अपूर्णांक - Parikshaniti

अपूर्णांक (Fractions)

जेव्हा एखादी वस्तू पूर्ण नसेल किंवा तिचे समान भाग केले असतील, तेव्हा त्यातील काही भागांना दर्शवण्यासाठी अपूर्णांक वापरतात.

अपूर्णांकामध्ये दोन मुख्य भाग असतात:

  • अंश (Numerator): रेषेच्या वरची संख्या (किती भाग घेतले आहेत).
  • छेद (Denominator): रेषेच्या खालची संख्या (एकूण समान भाग किती केले आहेत).

१. अपूर्णांकांचे प्रकार

१) व्यवहारी अपूर्णांक: ज्याचा अंश आणि छेद पूर्णांक असतो. (उदा. ३/४)

२) अंशाधिक अपूर्णांक: ज्याचा अंश छेदापेक्षा मोठा असतो. (उदा. ७/५)

३) छेदाधिक अपूर्णांक: ज्याचा छेद अंशापेक्षा मोठा असतो. (उदा. ४/९)

४) पूर्णांकयुक्त अपूर्णांक: ज्यामध्ये एक पूर्ण संख्या आणि एक अपूर्णांक असतो. (उदा. २ पूर्णांक १/३)

२. दशांश अपूर्णांक (Decimal Fractions)

ज्या अपूर्णांकाचा छेद १०, १००, १००० यांपैकी असतो, त्यांना दशांश अपूर्णांक म्हणतात.

• ५/१० = ०.५
• २५/१०० = ०.२५
• ४/१०० = ०.०४

३. अपूर्णांकांची बेरीज व वजाबाकी

नियम १: जर छेद समान असेल, तर फक्त अंशाची बेरीज/वजाबाकी करावी आणि छेद जसाच्या तसा ठेवावा.

नियम २: जर छेद भिन्न असेल, तर आधी छेद समान (लसावि काढून) करावा आणि मग क्रिया करावी.

४. गुणाकार व भागाकार

गुणाकार: अंशाचा गुणाकार अंशाशी आणि छेदाचा गुणाकार छेदाशी करावा.
उदा. (२/३) x (४/५) = ८/१५

भागाकार: दुसऱ्या अपूर्णांकाला उलट करून (व्यस्त करून) गुणावे.
उदा. (२/३) / (४/५) = (२/३) x (५/४) = १०/१२ = ५/६

Premium Resources

Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation