ParikshaNiti
अपूर्णांक (Fractions)
अपूर्णांक 2/26/2026
अपूर्णांक (Fractions)
जेव्हा एखादी वस्तू पूर्ण नसेल किंवा तिचे समान भाग केले असतील, तेव्हा त्यातील काही भागांना दर्शवण्यासाठी अपूर्णांक वापरतात.
अपूर्णांकामध्ये दोन मुख्य भाग असतात:
- अंश (Numerator): रेषेच्या वरची संख्या (किती भाग घेतले आहेत).
- छेद (Denominator): रेषेच्या खालची संख्या (एकूण समान भाग किती केले आहेत).
१. अपूर्णांकांचे प्रकार
१) व्यवहारी अपूर्णांक: ज्याचा अंश आणि छेद पूर्णांक असतो. (उदा. ३/४)
२) अंशाधिक अपूर्णांक: ज्याचा अंश छेदापेक्षा मोठा असतो. (उदा. ७/५)
३) छेदाधिक अपूर्णांक: ज्याचा छेद अंशापेक्षा मोठा असतो. (उदा. ४/९)
४) पूर्णांकयुक्त अपूर्णांक: ज्यामध्ये एक पूर्ण संख्या आणि एक अपूर्णांक असतो. (उदा. २ पूर्णांक १/३)
२. दशांश अपूर्णांक (Decimal Fractions)
ज्या अपूर्णांकाचा छेद १०, १००, १००० यांपैकी असतो, त्यांना दशांश अपूर्णांक म्हणतात.
• ५/१० = ०.५
• २५/१०० = ०.२५
• ४/१०० = ०.०४
• २५/१०० = ०.२५
• ४/१०० = ०.०४
३. अपूर्णांकांची बेरीज व वजाबाकी
नियम १: जर छेद समान असेल, तर फक्त अंशाची बेरीज/वजाबाकी करावी आणि छेद जसाच्या तसा ठेवावा.
नियम २: जर छेद भिन्न असेल, तर आधी छेद समान (लसावि काढून) करावा आणि मग क्रिया करावी.
४. गुणाकार व भागाकार
गुणाकार: अंशाचा गुणाकार अंशाशी आणि छेदाचा गुणाकार छेदाशी करावा.
उदा. (२/३) x (४/५) = ८/१५
भागाकार: दुसऱ्या अपूर्णांकाला उलट करून (व्यस्त करून) गुणावे.
उदा. (२/३) / (४/५) = (२/३) x (५/४) = १०/१२ = ५/६
उदा. (२/३) x (४/५) = ८/१५
भागाकार: दुसऱ्या अपूर्णांकाला उलट करून (व्यस्त करून) गुणावे.
उदा. (२/३) / (४/५) = (२/३) x (५/४) = १०/१२ = ५/६
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup