दशांश अपूर्णांक - Parikshaniti

दशांश अपूर्णांक (Decimal Fractions)

ज्या अपूर्णांकांचा छेद १० किंवा १० च्या पटीत (१००, १००० इ.) असतो, त्यांना दशांश अपूर्णांक म्हणतात. हे लिहिण्यासाठी 'दशांश चिन्हाचा' (.) वापर केला जातो.

१. लेखन आणि वाचन

• ७ / १० = ०.७ (शून्य दशांश सात)

• २५ / १०० = ०.२५ (शून्य दशांश दोन पाच)

• ४ / १००० = ०.००४ (शून्य दशांश शून्य शून्य चार)

[Image showing conversion of common fractions to decimal fractions with steps]

२. दशांश अपूर्णांकांची स्थानकिंमत

दशांश चिन्हाच्या उजवीकडील पहिल्या स्थानाला 'दशांश', दुसऱ्याला 'शतांश' आणि तिसऱ्याला 'सहस्रांश' म्हणतात.

उदा. १२.३४५ मध्ये:
• ३ ची किंमत = ०.३ (३/१०)
• ४ ची किंमत = ०.०४ (४/१००)
• ५ ची किंमत = ०.००५ (५/१०००)

३. गणिती क्रियांचे नियम

अ) बेरीज व वजाबाकी:

बेरीज किंवा वजाबाकी करताना दशांश चिन्हाखाली दशांश चिन्ह येईल याची काळजी घ्यावी. आवश्यक असल्यास उजवीकडे '०' वाढवावेत.

उदा. १०.५ + २.७५ = १०.५० + २.७५ = १३.२५

[Image illustrating decimal addition and subtraction with aligned decimal points]

ब) गुणाकार:

साधा गुणाकार करावा आणि दोन्ही संख्यांमधील दशांश चिन्हांच्या एकूण जागा मोजून उत्तरात उजवीकडून तितक्या जागा सोडून चिन्ह द्यावे.

उदा. ०.२ x ०.३ = ०.०६ (१ + १ = २ जागा सोडून)

क) भागाकार:

भागाकार करताना शक्यतो दशांश चिन्हाचे रूपांतर व्यवहारी अपूर्णांकात करून क्रिया करणे सोपे जाते.

उदा. ६.४ / २ = ३.२

💡 महत्त्वाची ट्रिक: कोणत्याही संख्येला १० ने गुणल्यास दशांश चिन्ह १ घर उजवीकडे सरकते, आणि १० ने भागल्यास १ घर डावीकडे सरकते.