१) महाराष्ट्र पोलीस स्थापना

• स्थापना वर्ष: १ मे १९६० (महाराष्ट्र राज्य स्थापनेनंतर)
• मुख्यालय: मुंबई
• बोधवाक्य: “सद्रक्षणाय खलनिग्रहणाय”
• चिन्ह: अशोकस्तंभ + तारा

२) कायदेशीर आधार

• Police Act 1861
• Bombay Police Act 1951

महाराष्ट्रात पोलीस प्रशासन Bombay Police Act 1951 नुसार चालते.

३) महाराष्ट्र पोलीस रचना (Hierarchy)

• DGP – Director General of Police
• ADGP – Additional Director General
• IGP – Inspector General
• DIG – Deputy Inspector General
• SP – Superintendent of Police
• DySP / ACP
• PI – Police Inspector
• PSI – Police Sub Inspector
• ASI – Assistant Sub Inspector
• Head Constable
• Police Constable

४) आयुक्तालय पद्धत (Commissionerate System)

मोठ्या शहरांमध्ये कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी Commissionerate System लागू आहे.

टीप: Commissionerate मध्ये आयुक्तांना कार्यकारी दंडाधिकारी अधिकार असतात.

५) विशेष पोलीस शाखा

• Crime Branch
• Anti-Terrorism Squad (ATS)
• State Reserve Police Force (SRPF)
• Cyber Crime Cell
• Traffic Branch
• Special Branch (Intelligence)

६) State Reserve Police Force (SRPF)

• स्थापना: १९४८
• मुख्य उद्देश: दंगल नियंत्रण, आपत्कालीन परिस्थिती

७) महाराष्ट्र पोलीस प्रशिक्षण संस्था

• Police Training Academy – नाशिक
• SRPF Training Centres

८) महत्वाचे तथ्य (Exam Booster)

• महाराष्ट्रात सर्वात मोठे आयुक्तालय – मुंबई
• महिला पोलीस भरती – स्वतंत्र कोटा
• Cyber Crime वाढ – विशेष विभाग स्थापन
• Emergency Number – १०० / ११२

९) संभाव्य परीक्षेतील प्रश्न

• Bombay Police Act कोणत्या वर्षी लागू झाला?
• SRPF स्थापना वर्ष कोणते?
• Commissionerate System मध्ये कोणाला दंडाधिकारी अधिकार असतात?
• महाराष्ट्र पोलीस बोधवाक्य काय आहे?