ParikshaNiti
CAPF आणि CRPF – महत्वाचे GK Notes
CAPF आणि CRPF 3/4/2026
CAPF आणि CRPF – महत्वाचे GK Notes
१) CAPF म्हणजे काय?
CAPF म्हणजे Central Armed Police Forces.
या दलांचा कारभार केंद्रीय गृहमंत्रालय (MHA) यांच्या अंतर्गत चालतो.
CAPF अंतर्गत येणारी प्रमुख दल:
- CRPF – Central Reserve Police Force
- BSF – Border Security Force
- CISF – Central Industrial Security Force
- ITBP – Indo-Tibetan Border Police
- SSB – Sashastra Seema Bal
- Assam Rifles (Operational Control – MHA)
२) CAPF चे प्रमुख कार्य
- सीमा सुरक्षा
- आंतरिक सुरक्षा
- दंगल नियंत्रण
- नक्षलविरोधी कारवाई
- महत्वाच्या औद्योगिक आस्थापनांचे संरक्षण
३) CRPF – Central Reserve Police Force
स्थापना: 27 जुलै 1939
पूर्वीचे नाव: Crown Representative's Police
मुख्यालय: नवी दिल्ली
बोधवाक्य: "Service and Loyalty"
CRPF चे मुख्य कार्य:
- आंतरिक सुरक्षा राखणे
- नक्षलविरोधी मोहिमा
- दंगल नियंत्रण
- निवडणूक काळातील सुरक्षा
- VIP सुरक्षा (काही युनिट्स)
४) CRPF चे विशेष युनिट्स
- RAF – Rapid Action Force (दंगल नियंत्रण)
- CoBRA – Commando Battalion for Resolute Action (नक्षलविरोधी)
- Mahila Battalion
५) CAPF vs State Police (तुलनात्मक तक्ता)
| घटक | CAPF | State Police |
|---|---|---|
| नियंत्रण | केंद्र सरकार (MHA) | राज्य सरकार |
| कार्यक्षेत्र | संपूर्ण भारत | संबंधित राज्य |
| मुख्य कार्य | सीमा व आंतरिक सुरक्षा | कायदा व सुव्यवस्था |
६) परीक्षेसाठी महत्वाचे मुद्दे
- CRPF हे भारतातील सर्वात मोठे CAPF दल आहे.
- RAF हे CRPF चे विशेष दंगल नियंत्रण युनिट आहे.
- CoBRA हे नक्षलविरोधी विशेष कमांडो युनिट आहे.
- CAPF ची भरती UPSC / SSC मार्फत केली जाते.
७) संभाव्य परीक्षेतील प्रश्न
- CRPF ची स्थापना कधी झाली?
- CAPF कोणत्या मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्य करते?
- CoBRA कोणत्या दलाचा भाग आहे?
- CAPF आणि State Police मध्ये मुख्य फरक काय?
Premium Resources
Download PDF Revision Note
Watch Video Explanation
Register to Access Files
100% Free Signup