अध्ययन तत्त्वे आणि पद्धती

स्वरूप: यात 'कृतीद्वारे शिक्षण' (Learning by doing) या सूत्राचा वापर होतो. विद्यार्थी स्वतः हाताने प्रयोग, खेळ किंवा वर्गीकरण करून शिकतात.

उदा.: वर्गात वेगवेगळ्या वनस्पतींची पाने आणून स्पर्श, आकार आणि वासावरून त्यांचे वर्गीकरण करायला सांगणे.

फायदा: विद्यार्थ्यांच्या ज्ञानेंद्रियांचा विकास होतो आणि मिळालेले ज्ञान कायमस्वरूपी स्मरणात राहते.

स्वरूप: जॉन ड्युई (John Dewey) यांच्या तत्त्वज्ञानावर आधारित ही पद्धत किल्पॅट्रिक (Kilpatrick) यांनी विकसित केली. यात विद्यार्थी वैयक्तिक किंवा गटात एखादी वास्तववादी समस्या सोडवण्यासाठी नियोजनपूर्वक काम करतात.

उदा.: "तुमच्या परिसरातील पाण्याचा अपव्यय रोखणे" किंवा "कचरा व्यवस्थापन करणे" यावर आठवडाभराचा प्रकल्प देणे.

फायदा: विद्यार्थ्यांमध्ये संघभावना (Teamwork), नेतृत्वगुण आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन वाढीस लागतो.

स्वरूप: परिसर अभ्यासासाठी ही सर्वात प्रभावी पद्धत मानली जाते. विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष स्थळावर नेऊन प्रत्यक्ष अनुभव दिला जातो.

उदा.: स्थानिक बँक, पोस्ट ऑफिस, शेत किंवा कारखान्याला भेट देणे.

फायदा: पुस्तकी माहिती आणि प्रत्यक्ष वास्तवाची सांगड घालता येते. विद्यार्थ्यांची निरीक्षण कौशल्ये (Observation Skills) तीक्ष्ण होतात.

स्वरूप: विद्यार्थ्यांसमोर एक समस्या ठेवली जाते आणि ते तर्कशुद्ध विचार करून, माहिती गोळा करून त्यावर उपाय शोधतात.

उदा.: "जर आपल्या गावात अचानक पाणी टंचाई निर्माण झाली, तर काय कराल?" यावर चर्चा करणे.