सातत्यपूर्ण सर्वंकष मूल्यमापन (CCE).
५.३ सातत्यपूर्ण सर्वंकष मूल्यमापन (Continuous & Comprehensive Evaluation - CCE)
CCE चा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांवरील परीक्षेचा ताण (Exam Stress) कमी करणे आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वांगीण विकास मोजणे हा आहे. या संकल्पनेचे दोन मुख्य भाग पडतात:
- १. सातत्यपूर्ण (Continuous): मूल्यमापन हे वर्षाच्या शेवटी एकदाच न घेता, ते शिक्षण-अध्ययन प्रक्रियेसोबत रोज आणि नियमित सुरू राहिले पाहिजे.
- २. सर्वंकष (Comprehensive): यात विद्यार्थ्यांच्या केवळ बौद्धिक (Scholastic) प्रगतीचा विचार न करता, त्याच्या भावनिक, शारीरिक आणि सामाजिक (Co-Scholastic) अशा सर्व बाजूंचा विचार केला जातो.
१. मूल्यमापनाचे प्रकार व साधन-तंत्रे (Types of Assessment)
CCE अंतर्गत प्रामुख्याने दोन प्रकारच्या मूल्यमापनांचा विचार केला जातो:
| वैशिष्ट्ये | १. आकारिक मूल्यमापन Formative (FA) | २. संकलित मूल्यमापन Summative (SA) |
|---|---|---|
| कधी केले जाते? | शिक्षण प्रक्रिया सुरू असताना (दैनंदिन वर्गात). | सत्र किंवा टर्मच्या शेवटी (सत्र परीक्षा). |
| मुख्य हेतू | विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी शोधून त्यात सुधारणा करणे. | विद्यार्थ्याने एकूण किती प्रगती केली ते ठरवून श्रेणी/गुण देणे. |
| साधने व तंत्रे | निरीक्षण, तोंडी परीक्षा, प्रात्यक्षिक, प्रकल्प, स्वाध्याय, गटचर्चा, पोर्टफोलिओ (Portfolio). | लेखी परीक्षा (तिमाही, सहामाही, वार्षिक), प्रमाणित चाचण्या. |
| पेडागोजी संज्ञा | Assessment FOR Learning (अध्ययनासाठीचे आकलन) |
Assessment OF Learning (अध्ययनाचे आकलन) |
२. परिसर अभ्यासातील काही महत्त्वाची मूल्यमापन साधने (EVS Assessment Tools)
- अनेक्डोटल रेकॉर्ड (Anecdotal Record): विद्यार्थ्याच्या शालेय जीवनातील एखाद्या विशेष प्रसंगाची किंवा त्याच्या वर्तनाची शिक्षकाने केलेली सविस्तर नोंद.
- पोर्टफोलिओ (Portfolio): विद्यार्थ्याने वर्षभरात केलेल्या सर्वोत्तम कामांचा, चित्रांचा किंवा प्रकल्पांचा पद्धतशीर संग्रह. हे विद्यार्थ्याच्या प्रगतीचा आरसा मानला जातो.
- रुब्रिक्स (Rubrics): विद्यार्थ्याच्या गुणात्मक कामाचे (उदा. प्रकल्पाचे) मूल्यमापन करण्यासाठी तयार केलेले निकष आणि मानके.
१. Assessment AS Learning म्हणजे काय? जेव्हा विद्यार्थी स्वतःचे मूल्यमापन स्वतः करतो (Self-Assessment) किंवा त्याचे वर्गमित्र त्याचे मूल्यमापन करतात (Peer-Assessment), त्याला 'अध्ययन म्हणून आकलन' म्हणतात.
२. मूल्यमापनाचा मुख्य हेतू काय असावा? पर्यायांमध्ये जर 'निदान करणे आणि उपचार करणे' (Diagnostic and Remedial Teaching) किंवा 'विद्यार्थ्याला प्रतिसादात्मक मदत करणे' असे असेल, तर ते योग्य उत्तर असते.
३. निगेटिव्ह की-वर्ड्स (हे पर्याय बाद करावेत): विद्यार्थ्यांना 'पास-नापास' ठरवणे, मुलांमध्ये 'तुलना करणे', रँक किंवा 'गुण विभागणी' करणे, किंवा 'मुलगा-मुलगी यांच्यात भेद' करणे; हे पर्याय CCE नुसार पूर्णपणे चुकीचे आहेत.
Premium Resources
100% Free Signup