NCF 2005 व RTE 2009 च्या संदर्भात शिकवणे व शिकणे - बालमानसशास्त्र व अध्यापनशास्त्र

प्रकरण ११: मूल्यमापन (Assessment)

११.४ NCF 2005 व RTE 2009 च्या संदर्भात शिकवणे व शिकणे

परिचय

NCF 2005 (National Curriculum Framework) ही शिक्षणाची दिशा दर्शवणारी धोरणात्मक दस्तऐवज आहे, तर RTE 2009 (Right to Education Act) हा कायदेशीर हक्क आहे. दोन्ही दस्तऐवज शिकवणे व शिकणे यांना बालक केंद्रित, समावेशक आणि गुणवत्तापूर्ण बनवण्यावर भर देतात.

NCF 2005 च्या संदर्भात शिकवणे व शिकणे

बालक केंद्रित दृष्टिकोन (Child-Centred Education): शिकणारा हा केंद्रस्थानी असतो.
रचनावादी उपपत्ती (Constructivism): बालक स्वतः ज्ञान रचतो (पियाजे व वायगोत्स्की).
सर्वांगीण विकास: संज्ञानात्मक, भावनिक, शारीरिक, सामाजिक विकास.
क्रियाशील शिकणे: चौकशी, प्रकल्प, निरीक्षण, गट कार्य.
मूल्यमापन: सतत व सर्वांगीण मूल्यमापन (CCE).
समावेशकता: विविध पार्श्वभूमीतील बालकांसाठी समान संधी.

RTE 2009 च्या संदर्भात शिकवणे व शिकणे

मोफत व सक्तीचे शिक्षण: ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील सर्व बालकांसाठी.
समावेशक शिक्षण (Inclusive Education): विशेष गरजा असणाऱ्या बालकांसह सर्वांना एकत्र शिकवणे.
25% आरक्षण: EWS बालकांसाठी खासगी शाळांमध्ये.
शारीरिक शिक्षा बंद: कलम १७.
शालेय आधारित मूल्यमापन: CCE ला प्रोत्साहन.
शिक्षक गुणवत्ता: TET अनिवार्य, प्रशिक्षण.

विशेष	NCF 2005	RTE 2009
प्रकृती	धोरणात्मक मार्गदर्शक	कायदेशीर कायदा
शिकवणे	बालक केंद्रित, क्रियाशील	समावेशक व गुणवत्तापूर्ण
मूल्यमापन	CCE (सतत व सर्वांगीण)	शालेय आधारित मूल्यमापन
समावेशकता	शिफारस	कायदेशीर हक्क

दोन्ही दस्तऐवजांतील साम्य व एकात्मता

दोन्ही बालक केंद्रित शिक्षणाला प्रोत्साहन देतात.
समावेशकता, समानता आणि गुणवत्ता यावर भर.
शिक्षक हा सुविधाप्रदायक असावा.
सर्वांगीण विकास आणि CCE ला महत्व.

    परीक्षेत महत्त्वाचे मुद्दे:

    • NCF 2005 = शिक्षणाचे धोरण

    • RTE 2009 = शिक्षणाचा कायदेशीर हक्क

    • दोन्ही एकमेकांना पूरक आहेत

    • “NCF 2005 व RTE 2009 मधील शिकवणे व शिकणे यांचा संदर्भ स्पष्ट करा” हा प्रश्न येतो

शिक्षकाची भूमिका

NCF 2005 नुसार बालक केंद्रित पद्धती वापरणे
RTE 2009 नुसार सर्व बालकांना समावेशक शिक्षण देणे
CCE चा प्रभावी वापर
समावेशक वातावरण निर्माण करणे

सारांश (Summary)

NCF 2005 = शिकण्याची दिशा (Child-Centred, Constructivist)
RTE 2009 = शिकण्याचा हक्क (Free & Compulsory Education)
दोन्ही एकत्रितपणे शिकवणे व शिकणे यांना समावेशक व गुणवत्तापूर्ण बनवतात.

परीक्षा टिप (Objective Exams साठी): • NCF 2005 चे मुख्य तत्त्वे (Child-Centred, CCE, Inclusion)
• RTE 2009 ची मुख्य वैशिष्ट्ये (6-14 years, 25% EWS, No Corporal Punishment)
• MCQ मध्ये दोन्ही दस्तऐवजांची तुलना विचारली जाते