Other Important Reformers

इतर महत्त्वाचे समाजसुधारक व विचारवंत

महाराष्ट्राच्या जडणघडणीत योगदान देणारे साहित्यिक, विचारवंत आणि स्त्री-सुधारक खालीलप्रमाणे आहेत:

१. विनायक दामोदर सावरकर (१८८३ - १९६६)

सावरकर केवळ क्रांतिकारक नव्हते, तर एक विज्ञाननिष्ठ समाजसुधारकही होते. रत्नागिरीत स्थानबद्ध असताना त्यांनी केलेले सामाजिक कार्य MPSC साठी महत्त्वाचे आहे.

सामाजिक कार्य: त्यांनी जातिभेद आणि अस्पृश्यता नष्ट करण्यासाठी लढा दिला.
पतित पावन मंदिर (१९३१): रत्नागिरीत त्यांनी सर्व जातीधर्माच्या लोकांसाठी खुले असलेले हे मंदिर उभारले.
सहभोजन: त्यांनी दलितांसह एकत्र जेवणाचे कार्यक्रम (सहभोजन) आयोजित केले.
लेखन: जातिभेद उच्छेदक निबंध, विज्ञाननिष्ठ निबंध, माझी जन्मठेप.
त्यांनी मराठी भाषेत अनेक नवीन शब्द रूढ केले (उदा. महापौर, दिग्दर्शक, चित्रपट).

२. ताराबाई शिंदे (१८५० - १९१०)

ओळख: भारतातील पहिल्या स्त्रीवादी लेखिका (Feminist). त्या बुलढाणा येथील होत्या आणि सत्यशोधक समाजाच्या विचारांनी प्रभावित होत्या.
प्रसिद्ध ग्रंथ: 'स्त्री-पुरुष तुलना' (१८८२).
विचार: या ग्रंथात त्यांनी पुरुषप्रधान संस्कृतीवर कडाडून हल्ला चढवला. "स्त्रियांनाच का सर्व नियम? पुरुषांना का नाही?" असे जळजळीत प्रश्न त्यांनी विचारले.
महात्मा फुलेंनी त्यांच्या लेखनाचे कौतुक 'सत्सार' या मासिकात केले होते.

३. विष्णुशास्त्री चिपळूणकर (१८५० - १८८२)

ओळख: 'मराठी भाषेचे शिवाजी'.
निबंधमाला (१८७४): त्यांनी 'निबंधमाला' हे मासिक सुरू केले. त्यातून त्यांनी स्वभाषा, स्वदेश आणि स्वधर्म यांचा अभिमान जागृत केला.
संस्था: १८८० मध्ये टिळक आणि आगरकरांच्या मदतीने पुण्यात 'न्यू इंग्लिश स्कूल' ची स्थापना केली.
त्यांनी ख्रिश्चन मिशनऱ्यांच्या हिंदू धर्मावरील टीकेला चोख प्रत्युत्तर दिले.

४. रमाबाई रानडे (१८६२ - १९२४)

ओळख: न्यायमूर्ती रानडे यांच्या पत्नी आणि आधुनिक स्त्री चळवळीच्या नेत्या.
संस्था: सेवा सदन (१९०९) - ही संस्था त्यांनी स्त्रियांना स्वावलंबी बनवण्यासाठी आणि परिचारिका (Nursing) प्रशिक्षण देण्यासाठी पुण्यात सुरू केली.
लेखन: 'आमच्या आयुष्यातील काही आठवणी' हे त्यांचे प्रसिद्ध आत्मचरित्र आहे.
त्यांनी येरवडा तुरुंगातील महिला कैद्यांना सुधारण्यासाठीही काम केले.

५. इतर महत्त्वाचे सुधारक